Joost Swarte, 'Joost Swarte bijna compleet'

Compleet maar niet compleet

Onze favoriet heet 'De spiegel', wat vreemd is. 'De spiegel' is immers geen strip maar een tekening. Nochtans werd 'Joost Swarte, bijna compleet' ons gepresenteerd als het (bijna, maar eigenlijk allesbehalve) ultieme verzamelalbum van alle strips die de heer Swarte sinds 1971 maakte. Er staan slechts een paar pure tekeningen in. Als nu net een van die prenten ons het meest overtuigde, wil dat dan zeggen dat de rest – die 140 pagina's aan echte strip – minderwaardig is?

Misschien eerst iets over Swarte. De man is een Nederlander, een graficus, een stripmaker, een meubelontwerper en zelfs occasioneel een architect. Iemand die van schoonheid houdt, van duidelijke lijnen, mooie composities, kleuren en design. Deze fascinatie werkt hij overal in uit, of het nu een getekend verhaal is of het gebakje dat hij ontwierp voor de bakker om de hoek.

Swartes stijl is bovendien zwaar schatplichtig aan Hergé. Hij tekent enkel in lijnen: geen schaduwen dus en geen zware, bombastische prenten. Swarte vond zelf de term 'klare lijn' uit om Hergés stijl en de zijne te omschrijven. Om maar te zeggen dat hij beseft waar de mosterd vandaan komt. Swarte is de bewust overtreffende trap van Kuifje, het geësthetiseerde antwoord op de verhalendrang van Hergé.

Daarnaast is Joost Swarte ook underground en avant-garde. Niet voor niets mocht hij covers ontwerpen voor 'Raw', het legendarische New Yorkse stripblad waarin de nog legendarischere Art Spiegelman de allerbeste en meest vooruitstrevende strips van de jaren tachtig verzamelde. Zo behoort Swarte tot het selecte clubje waartoe ook monumenten als Charles Burns of Ever Meulen behoren.

Klare lijn en underground dus: niet echt wat je noemt een voor de hand liggende combinatie. Maar toch werkt het, zij het niet zoals je zou verwachten. Swarte is geen Crumb, noch een Pontiac. Oké, er zit wat geweld en wat seks in zijn verhalen, maar het is nooit gratuit expliciet of choquerend. Swartes verhalen zijn er meer om te bekijken dan om te lezen. Inhoudelijk stelt het nooit echt veel voor. Het zijn interessante en boeiende avonturen – iets volwassener dan Kuifje, maar ergens, in hun diepste ziel, toch hetzelfde.

Wat indrukwekkend blijft, is de pracht ervan. Op een bijna hermetische manier heeft Swarte het universum in klare lijnen omgezet. Zijn wereld is er een waarin alles esthetisch is, afgelijnd en netjes, ware het niet dat de absurde en lichtjes verontrustende verhalen die perfectie doorbreken. Jopo de Pojo is de vaakst terugkerende figuur in dit album: een mengeling van een blanke, een zwarte en Kuifje. Een mix van pure tekeningen, sociale spanningen en Hergés avonturen.

'De spiegel' dan. Een tekening van een spiegel waarin een verouderde danszaal gereflecteerd wordt. Een dronken kerel hangt op een versleten art-decobank, een koppel danst, licht op de benen. Een tekening die malaise uitstraalt maar tegelijk zo mooi is. Intens en toch licht in compositie, met lampen die er hangen om hun rechte lijn. Een tekening die leest als de prachtige vergane glorie van een rechttoe rechtaan stijl en wereld.

De andere 140 pagina's in 'Joost Swarte bijna compleet' zijn niet minderwaardig. Verre van. Ze vormen een mooie introductie tot wat Swarte betekent, maar zijn zeker niet de definitieve versie van wat hij is. Swartes wereld is hermetisch en afgesloten. Voorkennis en een hypergevoeligheid voor esthetiek lijken ons nodig om alles oprecht te appreciëren. Misschien dat iets meer achtergrond deze bundeling toegankelijker gemaakt had (een foto van dat gebakje bijvoorbeeld). Nu is het zonder meer goed, maar verre van definitief.

Details Strips
Auteur: Joost Swarte
Uitgeverij: Oog & Blik / De Bezige Bij
Jaar:
2012
Aantal pagina's:
143