Joke van Leeuwen, 'Toen ik'

Eigenlijk is niemand gewoon

In het meermaals bekroonde oeuvre van Joke van Leeuwen staat de interactie tussen woord en beeld centraal. Haar veelal fijne, priegelige illustraties maken integraal deel uit van het verhaal, lopen door de tekst heen en treden ermee in dialoog. In een interview verwoordt van Leeuwen het als volgt: "Er zijn nu eenmaal dingen die zich makkelijker laten tekenen en andere die zich makkelijker laten schrijven”. Dat blijkt eveneens vanaf de voorflap van ‘Toen ik’, waar de titel wordt aangevuld met een keur aan belevenissen van protagonist Deef.

Het boek bevat vijftien losse verhalen, flashbacks als het ware. Deef blikt op ervaringen uit het verleden terug, waarin werkelijkheid en fantasie naadloos in elkaar overlopen. Dat blijkt al uit het eerste verhaal: wanneer Deef een groot kruis over een mislukte tekening plaatst, komt het mannetje op papier tot leven. Er ontstaat een imaginaire dialoog, waarin het ventje z’n wil aan Deef oplegt. De illustraties, vergezeld van spitsvondig commentaar, zijn karakteristiek voor van Leeuwen: ze hebben een grote neus, sprietig haar en levendige oogjes, die de wereld vol verwondering aanschouwen.

Net zoals in eerder werk plaatst van Leeuwen kritische vraagtekens bij het reilen en zeilen in de hedendaagse maatschappij, al vermijdt ze een boodschapperig toontje. Het blijft een authentiek verhaal over Deef die tegen een oorlogszuchtige president fulmineert of de knullige plaatjes in z’n taalhandboek bekritiseert. Dat is meteen ook van Leeuwens grootste sterkte: ze bekijkt de wereld vol verwondering en durft nog stilstaan bij alledaagse bezigheden. Bij monde van haar bijdehante kinderen registreert ze de absurde kantjes, die ze vervolgens op filosofische wijze in vraag stelt. Dat blijft een sterkte in ‘Toen ik’, maar het is allemaal net iets minder nadrukkelijk dan in eerder werk, net iets minder gevat en beklijvender ook.

Al te vaak blijven de verhalen in het stadium van een ‘boeiend idee’ hangen. An sich wel goed bedacht, maar aan de uitwerking schort één en ander, de opbouw blijft rommelig of de pointe verrast niet. Sommige verhalen zijn niet bijster origineel of refereren te sterk aan reeds bestaande thematiek zoals freewheelen over de toekomst, de tijd willen stilzetten, zich vervelen. Van Leeuwen vindt schijnbaar niet de juiste drive om die kwesties tot een boeiend verhaal te verheffen. Wat blijft boeien, zijn van Leeuwens taalrijkdom en haar gevatte beelden. Taal is echt van Leeuwens instrument, waarmee ze een verfrissende kijk op onze realiteit biedt. In eerder werk, zoals ‘Iep’ (1996), ‘Toen mijn vader een struik werd’ (2010) of ‘Mooi boek’ (2015), waren beeld, woord en stijl volledig in evenwicht, wat unieke verhalen opleverde. Dat is in ‘Toen ik’ helaas niet het geval; stilistisch blijft van Leeuwen verrassen, inhoudelijk vormen haar verhalen daarentegen slechts een dun doorslagje van eerder werk.

 

Vanaf 8 jaar

 

Details Fictie
Auteur/illustrator: Joke Van Leeuwen
Uitgeverij: Querido
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
95