John Williams, 'Stoner'

Droog levensverhaal van weleer

‘Zijn naam herinnert de ouderen eraan hoe ze allemaal zullen eindigen, en is voor de jongeren niet meer dan een klank’. De zinnen op de eerste pagina’s doen weinig goeds vermoeden over het leven van William Stoner, het hoofdpersonage in John Williams' roman ‘Stoner’. Het doet hopen dat de resterende driehonderd pagina’s het tegendeel zullen bewijzen. Helaas wordt die wens niet vervuld. Of ‘s mans naam wel zal blijven weergalmen in de herinneringen van de lezer, is twijfelachtig.

‘Stoner’ verscheen voor het eerst in 1965. De Amerikaanse Williams (1922-1994) was naast schrijver en dichter ook professor in de letterkunde. De roman werd in 2006 opnieuw gepubliceerd, ditmaal in een prestigieuze boekenreeks verbonden aan het invloedrijke literaire magazine The New York Review of Books. Wat volgde was een herontdekking met lovende commentaren. Met de vertaling van het boek is het nu de beurt aan Nederlandstalige lezers om hun ogen te laten glijden over dit vergeten verhaal.

William Stoner ziet het levenslicht aan het eind van de negentiende eeuw. De boerenzoon wordt naar de universiteit van Missouri gestuurd om er landbouwtechnieken onder de knie te krijgen. Stoners ambities reiken echter verder dan de dorre velden van zijn heimat. Wanneer hij een verplicht vak over Engelse literatuur volgt, ontdekt hij waar zijn hart ligt. Tijdens een officieel diner ontmoet hij Edith, die zijn vrouw zal worden. Samen krijgen ze één dochter, Grace.

Werk en gezin worden de twee hoekstenen van Stoners leven. Zijn huwelijk blijkt echter al na een week een mislukking. Edith is onrustig en gesloten, het leven van hun dochter verzuurt ze. Stoner zoekt zijn heil tussen de muren vol boeken, alleen om na zovele jaren te beseffen dat hij niet de begeesterde lesgever is die hij verlangt te zijn. Gelaten en passief berust hij in zijn lot. Hoewel zijn academische en amoureuze carrière beide toch even opflakkeren, krijgt hij finaal af te rekenen met teleurstelling.

‘Stoner’ wordt op de flaptekst omschreven als een roman ‘over het weinig opzienbarende leven van een weinig opzienbarende man’. Puik plan om dat leven te bezingen. Het is toonvast gebracht, alleen mocht het diepgaander en gevarieerder. Williams laat de verteller eindeloos aan het woord en behoudt te veel afstand ten opzichte van zijn personages, die allen in zichzelf gekeerd zijn. Vrouw Edith en dochter Grace lijken soms van karton, net als Stoners formele collega’s. Het verhaal kabbelt monotoon voort terwijl de jaren verglijden. Geen gedrum op de pauken, geen heftige trompetsectie. ‘Stoner’ is een droog relaas dat niet genoeg weet mee te slepen.

Op zijn best is Williams wanneer hij die enkele belangrijke momenten van besef in Stoners leven beschrijft, zoals de ontdekking van ware liefde en van zijn passie voor de letteren. Dan klinken de woordconstructies welluidend, knap en treffend accuraat: ‘De liefde voor literatuur, voor taal, voor de geheimen van de geest en het hart, die zichzelf in de minieme, merkwaardige en onverwachte combinaties van letters en woorden toonden, in het zwaarste en kilste drukwerk – de liefde die hij geheim had gehouden alsof die illegaal en gevaarlijk was, daar begon hij voor uit te komen, eerst weifelend, toen vrijmoediger en toen trots’.

Aan het eind van de rit zindert één vraag na. Wat maakt deze roman zo bijzonder? Voorlopig waart Stoner nog steeds in onze hoofden rond, al is dat niet om de juiste reden. We hadden hem graag hartelijker ontvangen.

Details Fictie
Originele titel:
Stoner
Uitgeverij: Lebowski
Jaar:
2012
Aantal pagina's:
319