J.M.Coetzee, 'De oude vrouw en de katten'

Moralistische kortverhalen

In ‘De Oude Vrouw En De Katten’ (vertaald door Peter Bergsma), neergeschreven door een in de herfstdagen van zijn leven verkerende J.M. Coetzee, staat onder meer het gevecht met tijd centraal

In het slechts enkele pagina’s tellende verhaal ‘De hond’ beschrijft de genaturaliseerde Australiër hoe een vrouw het opneemt tegen haar grote, licht panische angst voor een hond. Een tikkeltje sentimenteel, maar ontzettend mooi in al zijn eenvoud. En dat geldt des te meer voor de overige verhalen die Coetzee hier bundelt. Zoals bijvoorbeeld ‘Ijdelheid’, waarin hij een zestigjarige dame opvoert die nog een enkele keer op een specifieke manier gezien wil worden (in de tekst aangegeven door ‘un certain regard’).

Bijzonder is ook dat Coetzee zijn status als intellectueel ten gelde maakt. Zo duikt onder meer de roemruchte Augustinus op. In de overige (kort)verhalen komen ook o.a. Robert Musil, Tsjechov, Kafka, en Heidegger tevoorschijn. Niet eens zo verrassend, zo zal ook de Nederlandse filosoof Hans Achterhuis claimen.

‘De oude vrouw en de katten’ is een bundeling van door de jaren heen geschreven teksten en kortverhalen (2013-2017) waarin Coetzee haarfijn en met zin voor precisie en detail aspecten van het menselijke leven dissecteert. Sommige zijn tot de strikte essentie weggeschraapte kortverhalen, andere – zoals het autobiografisch getinte ‘Als een vrouw ouder wordt’ zijn wat langer. Ook dient vermeld dat deze passage, net zoals het titelverhaal, al eens eerder verscheen, waardoor fans van Coetzee met deze bundel als het op echt ‘nieuw’ werk aankomt helaas op hun honger blijven zitten.

Je zou kunnen stellen dat het hier gaat om ‘overschotjes’, maar dat zou de inherente kwaliteit echt oneer aandoen. Daarvoor overklassen de hier gebundelde (toegegeven: sterk moralistische) stukken eenvoudigweg die van de concurrentie. Dat komt misschien nog het best aan bod in het erg aandoenlijke titelverhaal waarin hij op sluwe en erudiete wijze de uiteenlopende, sterk contrasterende wereldvisies en levenswijzen van een moeder en haar zoon tegenover elkaar plaatst.

Naar het einde toe – meer bepaald in ‘Leugens’, maakt het verouderingsthema opnieuw zijn opwachting. Elisabeth Costello wordt door haar zoon John geconfronteerd met een erg ongemakkelijke waarheid. Met name dat de dood stilaan nadert. Coetzee werkt op het thema door, onder meer door in het erop volgende ‘Het glazen abattoir’ een veel ruwere en rauwere scène te presenteren (en die zowel sluw als slim te koppelen aan zijn eigen vegetarische levensstijl, waarmee hij o.a. aan zijn eigen roman ‘Dierenleven’ herinnert). De dood is genadeloos, bikkelhard. Het blijkt slechts een van de vele morele levenslessen.

Desalniettemin blijft het overduidelijk dat Coetzee, ondanks de vrees voor de toenemende leeftijd ('ik was altijd in staat in mijn werk de volgende stap te zetten, maar ik lijk er niet langer over te beschikken, over die vaardigheid'), nog altijd over de meer dan aanzienlijke gave beschikt om scherpzinnig de diepmenselijke kanten van het bestaan in tekst te gieten. Een heel erg mooie aanloop dus naar het langverwachte sluitstuk van de Jezustrilogie.

Details Fictie
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
144