J.G. Ballard, 'Hallo Amerika'

De herontdekking van Amerika

2114. Amerika is leeggelopen na een klimaatramp. Vanuit Plymouth vertrekt een schip, de SS Apollo, op een avontuurlijke expeditie naar het vergeten continent, een dor niemandsland overspoeld door woestijnzand en bewoond door bureaucratische nomaden en waanzinnige leiders. 

Het had het uitgangspunt kunnen zijn van een nieuwe postapocalyptische videogame, maar het is de verbeeldingswereld van J.G. Ballard, een Britse schrijver die ‘Hallo Amerika’ in 1981 neerpende. Lebowski Publishers omschrijft het werk als true fiction. Geen oorlogen in afgelegen sterrenstelsels dus, maar wel sciencefiction die reflecteert over wat er gaande is in het hier en nu. Ballard hield zijn lezers een spiegel voor die vandaag nog steeds razend actueel is. Zijn voorspellingen, die klimaatrampen, vluchtelingenstromen en een ‘crazy’ president bevatten, kunnen achteraf beschouwd misschien zelfs visionair genoemd worden. 

Maar dat maakt van ‘Hallo Amerika’ nog geen sterke roman. Ballard schiep een verregaand grimmig beeld van een mogelijke toekomst en doorheen de bladzijden wordt voelbaar hoe hard hij heeft ingezet op geloofwaardigheid. Het maakt zijn verhaal met momenten erg uitleggerig en dat komt de vertelkracht niet ten goede. Bovendien is de plot zelf veel zwakker dan de setting. Vergelijk het met een indrukwekkend theaterdecor waarin de acteurs een slap en voorspelbaar verhaaltje naspelen. 

Een bont gezelschap vertrekt vanuit het Verenigd Koninkrijk naar ‘die ooit buitengewone natie’ aan de andere kant van de oceaan. Maar hoewel ze erg uiteenlopend zijn blijven de meeste personages tweedimensionale clichés. Een zelfverzekerde kapitein met een verborgen agenda, een koele maar aantrekkelijke wetenschapster en bij wijze van hommage aan de grootmeester van de dystopische roman reist ook Gregor Orlowski mee. De verstekeling Wayne, die naar Amerika reist om een spoor van zijn vader te vinden en zichzelf al op de eerste bladzijden in een gebroken spiegel bekijkt, is als protagonist gelukkig wel een pak veelzijdiger. 

De kracht van deze roman zit in de felle kritiek die wordt gespuid op het kapitalisme en de koopdrang van de Amerikanen. Zo heeft één van de nomaden zijn kinderen Heinz, Pepsodent en GM genoemd. Alle vrouwen van deze stam werden overigens herdoopt tot Xerox, omdat ze goede kopieën maken. Maskers worden afgerukt en reclamepanelen brokkelen af. Met ‘Hallo Amerika’ toont Ballard het aangezicht van het kapitalisme zonder make-up en tandpastaglimlach. Het boek leest als een opgestoken middelvinger. Hello America and up yours! 

Details Fictie
Auteur: J.G. Ballard
Uitgeverij: Lebowski Publishers
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
251