James Baldwin, 'Kom, roep het van de bergen'

Spirituele zoektocht naar identiteit

Het werk van de Afro-Amerikaanse auteur en mensenrechtenactivist James Baldwin staat sinds enige tijd opnieuw in de belangstelling. Onder impuls van het grote succes van de documentaire/film 'I am not your negro' (Raoul Peck) worden momenteel enkele titels uit diens oeuvre heruitgebracht door uitgeverij De Geus. Daaronder 'Niet door water, maar door vuur' en nu ook 'Kom, roep het van de bergen'. Een boek waarvan Baldwin zélf aangeeft dat hij het eenvoudigweg moest schrijven.

Baldwin beschrijft in deze door autobiografische elementen gedragen roman, die gesitueerd is in de jaren dertig, de ontwikkeling van de jonge, gevoelige en pientere Afro-Amerikaanse John Grimes, die in een sterk religieuze familie opgroeit in de straten van het New Yorkse Harlem. Hij wordt veertien. Armoede heerst, terwijl er ook een sfeer van losbandige zondigheid rondhangt. Vrouwen zijn met bleekmiddelen in de weer om hun huid wat lichter te maken.

John beseft op zijn veertiende dat hij wellicht ooit in de voetsporen van zijn strenge, predikende vader zal treden. Hij zal de weg van het kruis bewandelen en op zijn weg naar een vroom bestaan "dansen voor zijn Koning". De jongen heeft weinig met zijn diepreligieuze vader, die de blanke bevolking haat en zijn vaak flink in de nesten gewerkte broer Roy regelmatig een pak slaag geeft. Onderliggend is er ook een voorzichtig seksueel ontluiken op te merken ("hij had een verandering geconstateerd waarover hij nooit zou durven spreken").

Na een situerend hoofdstuk waarin de context uit de doeken gedaan wordt, krijg je het centrale blok met verschillende 'gebeden'. Verschillende personages gaan dieper in op hun eigen achtergrond en verhaal, waaronder Johns' tante Florence. Zij licht toe hoe Johns' vader in het Zuiden opgroeide, als zoon van een slavin. En dan is er Johns' moeder Elizabeth, haar gebed eindigt met een meditatie over de macht van God. De zucht naar religie komt niet enkel in de vorm van deze gebeden, maar ook in de tekst zelf waarbij Baldwin echt niet op een "Loof De Heer" meer of minder kijkt.

Baldwin wisselt passages over religie af met die over de ontwikkelingen binnen de familie Grimes. Gaandeweg kom je meer te weten over hun voorgeschiedenis, hun diepe wortels in de slavernij en zo meer. Bovendien beroept de Afro-Amerikaanse auteur en intellectueel zich voor deze roman in sterke mate op eigen ervaringen. De pijnlijke relatie met zijn eigen stiefvader David, een gedisciplineerde priester, geraakt in deze aan Baldwins' ouders opgedragen debuutroman gefictionaliseerd. Die complexe relatie komt tot uiting in de figuur van John, wiens wisselende en vaak erg tegenstrijdige gevoelens de basis van deze vertelling vormen.

Toch is het vooral de manier waarop Baldwin een hele samenleving onder de loep neemt, gevoelens van schaamte en minachting (o.a. "zwart misbaksel",..) documenteert, niets minder dan indrukwekkend. De schrijver richt de loep grotendeels op een groter geheel - een samenleving die zich ultiem tot het geloof wendt in de hoop op enige verlossing, maar heeft daarbij  ook oog voor het persoonlijke.

Dat maakt van dit boek een erg fijne (her)ontdekking. Baldwins' oeuvre verdient alle belangstelling, zeker als je in achting neemt dat diens beschouwingen over ras, racisme en religie en de eruit voortvloeiende interne verscheurdheid en strubbelingen door de jaren heen erg actueel zijn gebleven.

Details Fictie
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
312