Ilija Trojanow, 'Na de vlucht'

Subliem kleinood die de ziel van 'De Vluchteling' blootlegt

Hij is nu al enkele jaren prominent aanwezig in de –al dan niet- politieke debatten: ‘de vluchteling’. We kennen hem ook als ‘de transmigrant’. Hij leeft in ‘de hel van Calais’ en, oh gruwel, hij zoekt geluk, fortuin en een beter leven. Soms wordt hij een probleem, dan spreken we over ‘de vluchtelingencrisis’. Maar veelal wordt de vluchteling gedepersonaliseerd, herleid tot een begrip, een nummer. Dat spreekt makkelijker. En al zeker voor beleidsmakers. Of om het met de woorden van schrijver Ilija Trojanow te zeggen: de vluchteling is 'een getal, een kostenpost, een punt. Hij is een aparte mensensoort.'

Het is niet de bedoeling dat vreemdelingen niet meer van ons te onderscheiden zijn

Maar achter elke vluchteling gaat een verhaal schuil. Hij of zij heeft een gezicht, een achtergrond. En de vlucht stopt niet eens hij of zij zich ergens vestigt. Het gevecht, de twijfel, gaat gewoon verder: je inpassen in de nieuwe wereld, worstelen met de taal, de omgangsvormen en gebruiken, de onbekende culturele referenties. En wat te doen met je verleden? Want ook dat moet een plaats krijgen.

Thuis is datgene in een mens wat niet doodgaat

Trojanow geeft ‘de vluchteling’ in zijn nieuwe boek ‘Na de vlucht’ een stem. Ooit was hij trouwens zelf vluchteling en belandde op 6-jarige leeftijd vanuit Bulgarije via het toenmalige Joegoslavië in Duitsland. Hij weet dus als geen ander wat het is om op de dool te zijn, zich ontheemd te voelen, vluchteling te zijn. Hij heeft het in zijn nieuwe boek over (zijn?) angsten, het gevecht met de nieuwe taal, de vrees er nooit meer volledig bij te horen. Hij vertelt over de vooroordelen, de assumpties, de vragen waar de vluchteling op botst. Hij bekijkt concepten als ‘heimat’, ‘vaderland’, ‘cultuur’, ‘taal’, ‘ontworteling’ en hoe die zich verhouden tot ‘de vluchteling’. 

Wie nergens bijhoort, kan overal aarden

De auteur doet dat niet in een verhaal of roman, maar in een caleidscopische verzameling van quotes, beschouwingen, bedenkingen. Je loopt als lezer verloren in het kleine boekje. Het is niet moeilijk om de analogie tussen dit kleine verwarrende meesterwerkje en de nieuwe realiteit van de vluchteling te vatten. Eens hij beslist om te vertrekken vernauwt zijn wereld zich tot de vlucht, het aankomen, het nu hopelijk veilig zijn en iets opbouwen wat op een normaal leven lijkt. Dat gaat dan weer gepaard met vragen, verwarring, het verloren lopen, het niet weten wat komt, nieuwe indrukken.

De anderen alleen als ‘anderen’ waarnemen is het begin van alle geweld. 

Naast de verwarring is het vooral de schoonheid in dit prachtige kleinood die opvalt. De schoonheid van Trojanows taal, that is. Op elke pagina gaat wel een literair vuurwerkje af, een fantastisch mooie zin die blijft hangen. Komt er nog bij dat je op elke pagina ook nog wel een opmerking tegenkomt die je aan het denken zet en je een spiegel voorhoudt. Met zijn 128 blz. is dit een klein meesterwerkje - prachtig vormgegeven bovendien - dat uitnodigt tot herlezing en contemplatie. Aanrader!

 

Details Non-fictie
Originele titel:
Nach der Flucht
Auteur: Ilija Trojanow
Vertaald Door: José Rijnaarts
Uitgeverij: De Geus
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
128