Ico Maly, Jan Blommaert en Joachim Ben Yakoub, 'Superdiversiteit en democratie'

Platte peterselie op de zondagmarkt

De multiculturele samenleving als paradigma volstaat niet langer, dat is de centrale these van het boek dat Ico Maly, Jan Blommaert en Joachim Ben Yakoub samen schreven. Superdiversiteit is de nieuwe, niet altijd opbeurende realiteit. Het beleid heeft die boodschap nog niet begrepen, oordelen de progressieve denkers.

Antwerpen lanceerde afgelopen week een film om het stadsimago op te poetsen. De beelden tonen een bruisende stad met werkende, shoppende en genietende mensen. Diamantairs, sous-chefs en andere creatievelingen laten hun breedste glimlach zien om de vitaliteit van hun stad te verlevendigen. ‘Great cities never cease to move’, luidt de begeleidende tekst. Een bijtend ironische connotatie benevelt die woorden als je weet dat de diversiteit van de Antwerpse bevolking nagenoeg niet weerspiegeld wordt in het promo-filmpje. Net de niet te stuiten deining die migratiegolven in steden veroorzaken wordt genegeerd, en die vaststelling geeft te denken over de intenties van de regisseur.

Wellicht zonder het te beseffen, bevestigt hij de visie die de auteurs van ‘Superdiversiteit en democratie’ uitdragen. Beleidsmakers zijn blind voor de demografische realiteit die zich meer en meer meester maakt van onze steden en gemeenten. De nieuwe migratie, voortgestuwd door globalisering en de digitale revolutie, heeft de oude bijgebeend en sijpelt gestaag door tot in de diepste vezels van onze maatschappij. De conservatieve reflex van overheden is anachronistisch, en grijpt terug naar het ideaalbeeld van een homogene samenleving.

De analyse van Maly, Blommaert en Ben Yakoub is pertinent. De strohalmen van het multiculturalisme zijn dorre en onbetrouwbare handvatten om inzicht te verwerven in de snel wijzigende constellatie van ons land. Taalkundig landschapsonderzoek is de discipline waarmee zij in respectievelijk de Gentse Wondelgemstraat, de Statiestraat in Antwerpen en de Fortstraat in Sint-Gillis op de hort zijn gegaan. Naast een frisse en pragmatische benadering is het ook een treffende metafoor van hoe je los van abstracte theorieën het leven in een wijk kunt verbeelden.

Die methode sluit aan bij hun pleidooi voor een empirische benadering van de realiteit. In de Wondelgemstraat stelt Ico Maly vast dat de infrastructuur superdiversiteit ademt. De dominantie van de Turkse Gentenaars neemt af en de talige en commerciële interacties tussen bewoners en bezoekers worden diverser. Op de zondagmarkt biedt een Vlaamse marktkramer naast krulpeterselie ook platte peterselie aan, omdat ‘zij’ daarmee koken.

Ook interessant is de analyse dat de opwaartse sociale mobiliteit van de Turkse gemeenschap in de Rabot-wijk grotendeels te wijten is aan de allianties die zij smeden met nieuwkomers uit Oost-Europa. Kortom, superdiversiteit is hun emancipatorische bondgenoot.

Kun je een integratiebeleid steen voor steen ontmantelen zonder op zijn minst de contouren van een alternatief te schetsen? Is het intellectueel eerlijk om de utopie als maatstaf te nemen voor een systeem dat de opeenvolgende maatschappelijke evoluties amper kan behappen? Veel verder dan de vaststelling dat ‘de realiteit een beleid en structuren vraagt die elastisch zijn’ geraken Maly en Blommaert niet.

In het tweede, beschouwende deel wordt net iets te vaak gehamerd op de manco’s van het huidige beleid. Dat ze monddood blijven als het op oplossingen aankomt bewijst hoe weinig evident een omwenteling is als het op migratie aankomt, hoe broodnodig die ook is.

‘Superdiversiteit en democratie’ nodigt uit om migratie en diversiteit te herdefiniëren en dat is geen moment te vroeg.

Details Non-fictie
auteur: Ico Maly, Jan Blommaert, Joachim Ben Yakoub
uitgeverij: EPO
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
219