Hugo Claus, 'Het verdriet staat niet alleen'

Hoe Hugo Claus zijn verleden handig screende

Na 'Groepsportret' (2004) - een originele verzameling Claus-citaten uit vroegere interviews - is Mark Schaevers voor 'Het verdriet staat niet alleen' op zoek gegaan naar verhalen en prozafragmenten waarin het leven van de schrijver resoneert. Meer had Schaevers wellicht niet voor ogen. Hugo Claus was zijn hele leven een meester in het fabuleren. Als geen ander kon hij op sublieme wijze de werkelijkheid naar zijn hand zetten. Zijn ego vond hij absoluut niet interessant genoeg om er uitgebreid over te schrijven.

Lang voor hij Louis Seynaeve, zijn alter ego, creëerde voor 'Het verdriet van België, verschool Claus zich al achter het personage Philip de Vogel in 'De hondsdagen', zijn tweede roman. Later is hij minder verhullend aanwezig in 'Natuurgetrouwer'  - een tot op heden onderschatte verhalenbundel - waarin 'Bijdrage tot Vlaamse Auteurs voor hun Voorouders'  gelezen kan worden als een prelude van 'Het verdriet van België'.

Toch kan ook de autobiografische teneur van dit verhaal maar best gerelativeerd worden. Of zoals Schaevers terecht opmerkt: "Claus had het soort verbeelding dat duidelijk gestimuleerd werd als hij ze op eigen ervaringen of ontmoetingen entte. Dat blijkt ook uit zijn notities voor toekomstige projecten: het lijkt erop dat hij zijn verleden screende op personen/personages waarmee hij wat kon aanvangen."

Het dient gezegd dat Schaevers de juiste verhalen uit onder andere 'Natuurgetrouwer' en 'De zwarte keizer' heeft geselecteerd. Een van die literaire parels is 'De patisserie', volgens wijlen Jef Geeraerts een van de beste verhalen uit de Nederlandse literatuur, net als het sublieme 'Suiker'  afkomstig uit 'De zwarte keizer'. Dat Claus altijd een wereldburger is geweest kun je lezen in 'Te Gent', een fragment uit 'Drie steden', een verhaal uit alweer 'Natuurgetrouwer', waar hij even autobiografisch lijkt te zijn.

Behalve deze en andere verhalen bevat deze bloemlezing eveneens 'De zwaardvis' (Boekenweekgeschenk, 1989) en de novelle 'Een slaapwandeling', door Claus ooit als honderd procent autobiografisch omschreven, al was het maar om zijn reële angst voor alzheimer te maskeren.

Leuk en af en toe verrassend zijn de foto's die Mark Schaevers tussen de verschillende verhalen liet afdrukken. Zo zien we bijvoorbeeld Claus als slager tijdens de opvoering van 'Moar reine-claudekes in 't Grieks, hoe schrijvde gij da?', een toneelstuk van Pjeroo Roobjee dat indertijd in theaterzaal Palace in Deinze werd opgevoerd. Een klucht waarin de schrijver schreeuwend met een hakmes over de scène rende.

'Het verdriet staat niet alleen' is een bloemlezing die Claus alle eer aandoet, net als de herdrukken van 'De verwondering', 'De Metsiers' en 'Het verdriet van België' die eindelijk weer in de betere boekhandel te koop zijn. Hopelijk volgen in afwachting van Claus' definitieve biografie, nog andere titels van deze uitzonderlijke auteur.