Howard Zinn, 'Geschiedenis van het Amerikaanse volk'

Een levensnoodzakelijke les in kleine geschiedenis. Anno 2017 relevanter dan ooit!

In 1492 ontdekte Columbus Amerika, zo leerden we in de geschiedenisles. In zijn zog volgden de Spanjaarden, gevolgd door de Fransen en Engelsen. Het woeste land werd ingepalmd en groeide uit tot de machtigste natie ter wereld, waar er kansen zijn voor iedereen en the sky the limit is. Dat werd er in retrospectieve toch van gemaakt. Wat we meestal niet leerden, was dat de groei gepaard ging met een ongeziene genocide van de lokale bevolking. Om alle grondstoffen die het nieuwe wonderland bood te kunnen verwerken, groeide ook een welig tierende slavenhandel. De blauwdruk van een niets ontziend kapitalisme werd geschreven: een grondplan dat tot op heden nog steeds de drijvende kracht is van het nog steeds relatief jonge land.

Howard Zinn schreef met ’Geschiedenis van het Amerikaans volk’ de onbekende geschiedenis van de kleine man en hoe die de speelbal was (en nog steeds is!) van de powers that be. Hij focust op indianenstammen die stelselmatig werden verdreven om uiteindelijk over de kling gejaagd te worden. Hij vertelt over de slaven die vanuit Afrika werden aangevoerd om in helse omstandigheden katoen te plukken. Ook de blanke immigranten die langzaam vermalen worden door het kapitalistische systeem genieten zijn aandacht.

Enkele zaken lopen als rode draad doorheen Zinns boek. Het is de (veelal) blanke superrijke elite die stevig aan de macht is en bepaalt door wie en hoe het land wordt geleid. Enkel wie man, blank én vermogend is, is van tel in de VS. De legendarische zinsnede: all men are created equal, zoals neergepend door Thomas Jefferson uit de onafhankelijkheidsverklaring, mag ook in dit licht geïnterpreteerd worden.

Af en toe steekt er protest op. Ook daar zien we hetzelfde patroon terugkeren: eerst wordt gepoogd het protest met geweld neer te slaan. Indien het toch aanhoudt, worden er mondjesmaat toegevingen gedaan. Steeds net genoeg om de menigte te sussen en de impressie te geven dat ze gewonnen hebben, maar wel zodanig ingeperkt dat aan de status van de allerrijksten niet geraakt wordt.

Tenslotte nog een cynisch gegeven: een oorlog op tijd en stond is goed voor de economie. De burgeroorlog, WOI, WOII, Korea -Vietnam of later Irak of Afghanistan: allemaal vooral om de economie een extra boost te geven. Wie ervan uit gaat dat er gevochten werd omwille van de bevrijding van de slaven, joden, Koerden of Irakezen, is er aan voor de moeite. Keiharde dollars zijn het leitmotiv voor deelname aan een oorlog. Dat er en passant ook gevochten wordt tegen de communisten is een leuke bonus.

Het klinkt best cynisch, maar Zinn is helaas bloedserieus. Omzichtig legt hij in zijn boek de grote principes bloot die Amerika maken wat het nu is, maar eigenlijk altijd is geweest: enkele rijke families die de gehele maatschappij in hun greep houden en het land sturen. Wie verkozen is, doet er eigenlijk niet zo toe, het is de elite die aan het roer zit.

Zinn schreef een fascinerend boek over de grote hefbomen die de grootste natie ter wereld sturen. Hij schets op overtuigende wijze de manier waarop de gewone man dit ondergaat, maar vertelt ook over zijn beperkte protest. De schrijver laat de protagonisten aan het woord die mee het gezicht bepalen. Zowel de grote krachten, maar ook en vooral, de man op de straat die probeert te overleven. Hij laat zien waar een kracht als het Amerikaanse kapitalisme toe in staat is, wanneer het ongegeneerd zijn ding kan doen. Het resultaat is op zijn minst ontnuchterend.

Details Non-fictie
Originele titel:
A people's history of the United States
Auteur: Howard Zinn
Vertaald door: Jan Reyniers
Uitgeverij: EPO