Herman Portocarero, 'De diamantdiaspora'

Gestrand op Cuba

Ex-diplomaat en ambassadeur Herman Portocarero (1952) richt zich steeds meer op non-fictie. Met 'De diamantdiaspora. Een verborgen geschiedenis tussen Antwerpen en Havana'  focust hij dit keer op de immigratie van Antwerpse Joden naar Cuba: een minder gekend hoofdstuk uit de bewogen geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.

Al van meet af aan onderstreept de auteur dat Cuba zoveel meer is dan klassieke clichés van oude Chevrolets, salsa dansende mulatten, sigaren en mojito's. Het is een eiland dat hij, na een verblijf van tien jaar, nu pas begint te begrijpen.

Wellicht om die reden wilde hij, als inwoner van Havana, op een dag de Joodse begraafplaats bezoeken. Groot is zijn verwondering als hij wandelend tussen de graven plots de grafsteen van een zekere Josef Schindelheim ontdekt.

Het valt hem op dat, na een Hebreeuwse inscriptie, onderaan zijn naam in Latijnse letters is vermeld, gevolgd door Antwerpen. Een toevallige vondst die hem doet vermoeden dat deze vergeten graftombe een nog te schrijven hoofdstuk uit de trans-Atlantische geschiedenis van de Joden symboliseert.

Het leert hem na research en gesprekken met sommigen uit de Joodse gemeenschap op Cuba dat van 1940 tot 1942 ruim 12.000 Joden naar het Caribisch eiland waren gevlucht. Ze wilden op die manier naar de Verenigde Staten doorreizen. Omdat de immigratieregels verstrengd waren, zat er voor de meesten helaas niets anders op dan er te blijven.

Dat Portocarero zo'n uitgesproken interesse heeft voor deze boeiende geschiedenis lag voor de hand. Als tiener al was hij in zijn geboortestad Antwerpen gefascineerd door de Joodse aanwezigheid in de buurt van het Centraal Station en het Stadspark.

In korte, vlot leesbare en informatieve  hoofdstukken reconstrueert hij de levens van enkele Joodse families. Een in het oog springende vrouw is bijvoorbeeld Felicia Rosshandler, ze was tien jaar toen ze met haar familie op Cuba arriveerde.

'Ook op school voelde Felicia zich onwennig met haar voorkomen, tussen de Latina's met hun gouden huid en hun koffiekleurige ogen: een giraffe tussen gazelles.'

Als geen ander leert ze de geschiedenis van Cuba, is ze vertrouwd met José Marti bezieler van de onafhankelijkheid. Een cultuur die haar nooit meer zou loslaten. En zo zijn er nog veel andere verhalen en krijgt zelfs de beroemde Ernest Hemingway een ferme sneer.

'De diamantdiaspora' is heel wat meer dan een goed gedocumenteerde geschiedenis van Joodse vluchtelingen richting Cuba.

Portocarero schrijft met empathie over migranten op zoek naar een beter en veilig leven en laat ons Cuba vanuit een nooit eerder vertoond perspectief zien.

 

Details Non-fictie
Uitgeverij: Polis
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
236