Hans Vandecandelaere, 'In Molenbeek'

In beweging

Sinds de aanslag in Parijs op dertien november is het in de media niet meer stil geweest over Molenbeek. De maatschappelijke uitdagingen van de Brusselse wijk zijn zo complex dat in de publieke opinie het idee aan belang wint dat geen enkele beleidsmaker er tegen opgewassen is. Journalist en gids Hans Vandecandelaere reisde twee jaar lang intensief door Oud-Molenbeek. Zijn verslag is onvermijdelijk voor wie zich wil verdiepen in het actuele debat.

Nagenoeg alle columnisten die zich recent uitlieten over Molenbeek pinden zich vast op één waarheid. Ofwel zien ze alleen de perspectieven en zal de wijk vervellen van zijn schadelijke imago, ofwel steunt hun mening louter op socio-economische cijfers die diep in het rood gaan. Vandecandelaere geeft in zijn boek een stem aan tientallen mensen van divers pluimage en illustreert dat je maar beter geen overhaaste conclusies trekt. In zijn inleidende schets over de Oud-Molenbeekse kakafonie is hij veel te bescheiden als hij zich afvraagt of hij zelfs maar ‘de suggestie van veelzijdigheid’ zal kunnen opwekken. Zijn methode van gesprekken op straat, in theesalons en bij mensen thuis is een recept voor nuance en bescheidenheid.

Op huisbezoek bij huurders en krakers ziet hij hoe vocht in de muren, kakkerlakken en zwammen in de houten gebinten fysieke en mentale klachten genereren. Een straat verder straalt Fadma als ze het koopproject van de coöperatieve vennootschap Espoir uit de doeken doet. Ze verruilde een krappe flat voor een eigen woning en vormt het levende bewijs dat sociale mobiliteit niet onmogelijk is. Het verhaal van Fadma gaat ondertussen verder, ze zet zich in voor de buurt en organiseert laagdrempelige activiteiten.

De kansarmoede is ook tastbaar in het onderwijs, tewerkstelling en integratie. Het is onvoorstelbaar hoeveel mechanismen de Molenbeekse realiteit vormgeven. Gewezen PS-burgemeester Philippe Moureaux komt verschillende keren in beeld. Hij investeerde massaal in sociale dienstverlening met het ongewilde effect dat hij armoede importeerde. Wat een oplossing moest zijn, werd een oorzaak van nog meer problemen. De gemeentefinanciën kwamen onder druk te staan en scholen slaagden er door de ‘continue confrontatie met de onderkant’ niet meer in om kwaliteitsvol onderwijs te garanderen.

Een andere frappante vaststelling is dat Molenbeek de armoede vasthoudt omdat telkens nieuwe stromen kansarme inwijkelingen de plaats innemen van sociale stijgers. De islam won de laatste decennia aan invloed en dat resulteerde in een toenemende mate van religieus-culturele gedragscontrole op straat. Halal als maat voor de dingen. Modieuze djellaba’s zijn slechts een deel van het verhaal. Talloze verenigingen trekken aan de kar om openheid te creëren. Ultima Vez streek in 2012 neer in de wijk en boekte kleine maar markante stappen vooruit. Gemengde dansvoorstellingen zijn niet langer ondenkbaar. Ook hier geldt dat de Maghrebijnse gemeenschap geen homogene groep is maar een lappendeken van verschillende generaties, interpretaties van de islam of nationaliteiten.

Door de vele tegenstellingen - of beter schakeringen - die Vandecandelaere ontvouwt is ‘In Molenbeek’ allerminst pamflettair. Hij pleit er alleen voor om onder ogen te zien dat een samenleving uit vele waarheden bestaat. Hij durft dromen en reikt ideeën aan voor de uitdagingen die hij onderweg waarnam. Ondanks de structurele problemen is Molenbeek in beweging. Maar zonder visie wordt het moeilijk om de dieprode statistieken op te krikken. De vrije wil draagt niet tot in de hemel.

Details Non-fictie
auteur: Hans Vandecandelaere
uitgeverij: EPO
Jaar:
2015
Aantal pagina's:
259