Godfried Bomans, 'De brandmeester'

Humor is zeldzamer dan ernst

Met titels als 'Erik of het klein insectenboek' en 'Pa Pinkelman' was Godfried Bomans (1913-1971) ooit een van de meest populaire schrijvers van Nederland. Met ruim zestig boeken op zijn naam en talloze columns is een selectie van zijn oeuvre nu na Simon Carmiggelt, Remco Campert en anderen als nummer zeven gedundrukt.

Er staan al te gekke verhalen in 'De brandmeester'. Neem nu 'De honderdjarige': een stokoude man hangt tijdens een bezoek van de verteller aan de touwen om een vogelnestje te maken. Best grappig, maar door de tijd grotendeels achterhaald. Dat is minder het geval met zijn drie evergreens over Sinterklaas. Vooral 'De waarheid omtrent Sinterklaas', een ontmoeting met de Goedheiligman is een dolkomisch hoogstandje.

'Maar ik begrijp wel wat u in de war brengt. Ik heb m'n spullen niet aan. Zeg het maar eerlijk: dat is 't. Maar waarom zou ik? Als je eens wist hoe warm het onder zo'n pruik is. Nu praat ik niet eens over de lijm van de baard. Dat trekt en jeukt, tot je er beroerd van wordt.'

Literaire onzin die in schril contrast staat met meer serieuze beschouwingen zoals bijvoorbeeld 'Wat is een Nederlander?' Een sterk geprofileerd portret van de Nederlander die als een individualist wordt neergezet.

'Massabetogingen worden in Nederland dan ook zelden gehouden en àls ze gehouden worden hebben ze geen succes. Daarom heeft in Nederland ook nooit een dictator voet aan de grond gehad.'

Na lezing van de meeste columns blijft de vraag: was Godfried Bomans, hoe invloedrijk en populair hij ooit was, nu al dan niet een groot schrijver? Sommigen noemen hem een groot stilist, anderen wijzen erop dat zijn geschriften inhoudelijk niet zoveel voorstellen. Is dat een van de redenen waarom hem nooit een belangrijke literaire onderscheiding werd toegekend? Wellicht tilde Bomans er niet zwaar aan. Als hij maar met de juiste woordcombinaties en allerlei toespelingen de lachers op zijn hand kreeg was er altijd dat typisch monkellachje van hem. Het teken dat hij alweer in zijn opdracht was geslaagd.

En hoe hij over het schrijven dacht? In 'Schrijven is niets achterhouden' zet hij de deur van zijn werkkamer op een deur. Ook al staat hij in het collectieve geheugen als een nauwelijks te evenaren humorist bekend, hij laat niet na erop te wijzen dat humor zeldzamer is dan ernst.

'Humor echter is ernst, doorgetrokken naar het absurde. Een geestige mededeling is in wezen altijd serieus.'

Wie 'De brandmeester' uit heeft, ontkomt niet aan die ene conclusie: Godfried Bomans kon als geen ander van lichtvoetig naar ernst overschakelen. Het zorgt er alvast voor dat de meeste van zijn columns en beschouwingen zo fris zijn gebleven.

 

Details Fictie
Uitgeverij: Uitgeverij Van Oorschot
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
275