Gerrit Kouwenaar, 'Van woorden gemaakt'

Een dichter die de tijd wou stollen

Er is vanalles dat verdwijnt. Wat blijft er uiteindelijk over? Iets dat door iemand, of door een samenloop van omstandigheden, aan de vergetelheid wordt ontrukt. De tijd is genadeloos, zelfs voor dichters wier poëzie geacht wordt het tijdelijke te overstijgen. 

Het is een gedachte die Anna Enquist, na het overlijden van de Nederlandse dichter Gerrit Kouwenaar (1923-2014), kennelijk niet losliet. Enquist, die jarenlang bevriend met hem was, kon het na zijn dood niet hebben dat hij tussen de plooien van de literatuurgeschiedenis zou vallen. Het stoorde haar mateloos dat niemand bereid was een biografie over hem te schrijven, laat staan een letterkundige die zijn poëtica wou bestuderen.

Om die reden publiceerde ze onlangs 'Een tuin in de winter', herinneringen aan de talloze ontmoetingen en gesprekken die ze met de dichter had. Tegelijk met het boek verscheen nu ook 'Van woorden gemaakt', een verzameling van zijn gedichten, eveneens ingeleid door Anna Enquist. Al is zo'n selectie uit honderden gedichten per definitie een quasi onmogelijke opdracht. Het mag gezegd worden: Enquist heeft een met vakmanschap samengestelde anthologie afgeleverd.

'Van woorden gemaakt' is een bundel die je best niet in één ruk uitleest. Vooral als je weet dat Kouwenaar ernaar streefde de tijd stil te zetten, wars van zoveel mogelijk emoties. Hij is een dichter die het leven observeert en alles wat rondom hem gebeurt, om uiteindelijk alles in een zoveelste gedicht neer te schrijven. Hierbij valt het op dat de dichotomie tussen alles wat gebeurt en het dichten soms problematisch is: 'Men schrikt van net letterlijk zicht/ eerst schrijft men gedwee weer er is/ dan leest men hoe alles ontvleest'. Of zoals in het gedicht 'In de boomgaard': 'Je zit voor het raam, ik zie helder/ wat ik niet zie, een lichaam bekneld/ in zijn stilstand, zijn woorden'.

Het is, hoe dan ook, een niet geringe verdienste van Anna Enquist dat ze poëtische nalatenschap van de dichter volgens specifieke thema's als 'Oorlog', 'Leven', 'Huis', 'Tuin' en 'Verbindingen' heeft gerangschikt. Thema's die als afzonderlijke bundels gelezen kunnen worden. Een opvallend sterk gedicht dat onder het thema 'Verbindingen' staat te lezen, is bijvoorbeeld 'De wind gaat liggen': 'De wind gaat liggen als de hond, knus/ gezucht buiten de mens om/ en de nacht begint'.

Wie 'van woorden gemaakt' uit heeft, zal Gerrit Kouwenaar niet langer meer als afstandelijk of hermetisch beschouwen, maar wel als een dichter in wiens gezelschap het aangenaam vertoeven is. Al was het maar omdat hij in vrijwel elk gedicht de liefde zo meesterlijk heeft binnen gehaald.

Details Poëzie
Uitgeverij: Querido
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
165