Geert Mak, 'Reizen zonder John: op zoek naar Amerika'

John Steinbeck achterna…

Er kan tegenwoordig geen boek meer over Amerika verschijnen of het pessimisme druipt ervan af. Auteurs genoeg die zien wat er fout is met het land, en hoe de economische en sociale (wan)verhoudingen intra- en internationaal ten goede kunnen hersteld worden. Ooit was Amerika echter een blakend voorbeeld van hoe fantastisch het leven kon en moest zijn. In de jaren vijftig kon het helemaal niet op: de geboortecijfers hielden gelijke tred met de toename van de inkomens en ‘welvaart’ was een aureool dat definitief boven het Amerikaanse continent leek te hebben postgevat. Ruim vijftig jaar later zijn er quasi geen Europeanen meer die geloven dat de ware toekomst aan de andere kant van de oceaan ligt. Eerder is het bang afwachten wanneer de dam nu eindelijk zal barsten, en of de Europese economie een mogelijkerwijs apocalyptische dans zal kunnen ontspringen.

Geert Maks ‘Reizen zonder John’ is in dit klimaat van wantrouwen jegens het Amerikaanse bestel een belangrijk boek. Mak herinnert er ons immers aan waarom we ooit zo van dit land hebben gehouden. Hijzelf kan het weten, want sedert eind de jaren zeventig ontwikkelde de schrijver er een bijna amoureuze verhouding mee. Uiteraard is Mak intelligent genoeg om 'de Amerikaanse mentaliteit' vanuit een historisch perspectief te begrijpen, maar haar daarom nog niet goed te praten. Ook hij weet uiteraard welke internationale krachten momenteel spelen en hoe deze een druk voor de natie betekenen waar de gemiddelde Amerikaan moeilijker mee omkan. Alleen al door de kiem van het Amerikaanse consumentisme in het optimisme van de jaren vijftig te situeren, maakt Mak echter duidelijk dat  een grote verandering niet eenvoudig te bewerkstelligen is. Als ‘Op zoek naar Amerika’ iets niet ontbeert, dan is het wel eruditie, nuance en het vermogen om niet te gauw te oordelen.

Zoals de titel doet vermoeden is ‘Reizen zonder John’ niet zomaar een boek dat nog maar eens de grote vragen over Amerika tracht te beantwoorden. Wat Maks verhaal zo interessant maakt, is de menselijke nieuwsgierigheid en alle anekdotiek die eraan ten grondslag liggen. De John uit de titel is John Steinbeck, die in de eerste helft van de twintigste eeuw Amerika geweldig had zien veranderen. Precies in de periode van ongekende bloei (eind vijftiger jaren) stippelde Steinbeck een route uit om samen met zijn hond Charley te ondernemen, met als doel opnieuw voeling te krijgen met het land waarvan de succesauteur zich inmiddels vervreemd voelde. Mak doet die reis nog eens over en gebruikt Steinbecks relaas ('Travels with Charley: in search of America') als kapstok voor zijn eigen reis. Van daaruit ontwikkelt de auteur een tweede laag, die zowel historische als actuele dimensies creëert. Ook op een meer abstract plan denkt Mak na over de betekenis van journalistiek en literatuur, en hoe die bedreven dient te worden. 

Maks inmiddels klassiek geworden ‘In Europa’ vergelijken met dit reisverslag houdt weinig steek. Hier ambieert de schrijver immers geen volledigheid, maar vertrekt hij vanuit de ervaring en koppelt daaraan slechts secundair uitweidingen over heden, verleden en toekomst. Maks laatste boek zou dan ook oninteressant en vervelend kunnen zijn, maar het tegendeel is waar: omdat niets moest, lijkt Mak alleen interessante lectuur te hebben overgehouden. Dit misschien als omgekeerde metafoor voor Steinbecks literaire tragiek: het boek dat hij het liefst wou schrijven (een hertaling van het Don Quichot-verhaal), werd een fiasco. Los daarvan: ‘Reizen zonder John’ is onderhoudende en inspirerende literatuur!

Details Non-fictie
In de voetsporen van John Steinbeck door Amerika
Auteur: Geert Mak
Uitgeverij: Atlas Contact
Jaar:
2012
Aantal pagina's:
576