Franz Kafka, De gedaanteverwisseling en andere verhalen

Zachtjes knarsen de raderen

Kafka is geen log literair monument die de lezer met zijn oeuvre bedelft, maar eerder een kiezel in zijn schoen, jeuk op een onbereikbare plek. Al meer dan een eeuw teistert hij met zijn genie de wereldliteratuur, verspreidt zijn invloed als een ongeneeslijke ziekte en brengt hij literatuurprofessoren op de rand van de waanzin. Zijn werk wordt door elke generatie herontdekt en geïnterpreteerd; de psychoanalytici wezen op zijn moeilijke band met zijn vader, de existentialisten benadrukten de zinloze opstandigheid van Kafka's personages en tegenwoordig wordt steeds meer gewezen op de humor in Kafka's werk. Kafka biedt elk era een raadselachtige spiegel waarin we onszelf menen te herkennen.

De invloed van Kafka valt nauwelijks te overschatten. Steeds weer duikt hij op. Onlangs verscheen 'De bewaker' van Peter Terrin, een boek dat duidelijk schatplichtig is aan de kille, ambtelijke sfeer van Kafka. Er kwam een luxueuze heruitgave van 'The blue notebooks', het modern klassieke meesterwerk van Max Richter dat integraal op Kafka's dagboeken gebaseerd is. Begin dit jaar werd 'Het proces' verstript. Het hoofdpersonage van 'De gedaanteverwisseling' voorzag postrockband Gregor Samsa van een naam. Wie blind in de culturele grabbelton graait, haalt een Praagse vis boven.

En dat voor iemand die bij leven maar een handvol verhalenbundels publiceerde. Deze verhalen zijn nu opnieuw vertaald en samengebracht in een prachtige uitgave. De rigide wetenschappelijk verantwoorde aanpak levert al meteen een kleine ontgoocheling op: de postuum gepubliceerde verhalen zijn niét opgenomen. Dat is jammer. De reeks die bekend staat als 'De bouw van de Chinese muur en andere verhalen' bevat immers een aantal indrukwekkende fabels die een herwaardering verdienden. Aan de andere kant zijn in deze uitgave wel een aantal krantenartikels van Kafka's hand te vinden want 'in druk verschenen', wat de verzamelaars dan weer blij maakt.

Willem van Toorn leverde een vlotte, moderne vertaling af die de tekst luchtiger maakt. Soms doet hij wel de wenkbrauwen fronsen: zo spreekt van Toorn van het schellinkje in plaats van de galerij. Na een consult bij Van Dale begrijpen we zijn keuze: het schellinkje is de goedkoopste zitplaats in een schouwburg, wat de armoede en onmacht van het hoofdpersonage benadrukt. Dergelijke finesse dwingt respect af. Hopelijk krijgt het 'Verzameld werk' van Kafka een gelijkaardige opknapbeurt. Deze uitgave is alvast een mooi opstapje.

Liefhebbers die meer achtergrond zoeken bij de verschillende interpretaties van Kafka's werk verwijzen we graag door naar het themanummer van het literaire tijdschrift Deus Ex Machina. Daar hoor je onder andere Zadie Smith, Vladimir Nabokov en Yves Petry aanstekelijk vertellen over hun passie en ontzag voor Kafka. Ik sluit me graag aan bij Thomas Gunzig: eens je Kafka gelezen hebt, vergeet je hem nooit meer. Hoezeer je ook probeert.

Details Fictie
Originele titel:
Drucke zu Lebzeiten
Auteur: Franz Kafka
Vertaler: Willem Van Toorn
Copyright afbeeldingen: Athenaeum
Uitgever: Athenaeum - Polak & Van Gennep
Jaar:
2009
Aantal pagina's:
364