Gaea Schoeters, 'De kunst van het vallen'

Schrappen is een kunst

‘De kunst van het vallen’ wekte deining op in het literaire milieu. Gaea Schoeters uitte zich kritisch over een recensent en hield zo de aandacht onbewust af van de inhoud. Een spijtige gang van zaken omdat ze best wel wat te vertellen heeft in haar tweede roman. Over een heimelijke liefde en hoe de geschiedenis van het Oostblok daar niet zo gek veel van verschilt, om maar iets te zeggen.

Het verleden is het hele vreten, daarvan moet de verteller zowat de ultieme belichaming zijn. Hij, maar evengoed is het een zij want de schrijfster creëerde een geslachtloos personage en dat is best origineel, ervaart de liefde als een vorm van repressie. Ze onderdrukte hem in die mate dat de houdbaarheid beperkt was, en hij bleef achter met een gefragmenteerd hart. Op een balkon in Praag, waar hij als concertpianist op tournee was, sleurde Maya (de vrouw van de dirigent en dat is niet zonder belang) hem nietsvermoedend mee in een destructieve romance.

Een geheime affaire dus, en Schoeters – gebiologeerd door de grimmige hoogdagen van het communisme – maakt gretig gebruik van het clandestiene karakter ervan om de vergelijking te maken met de verhaspelde samenleving waartoe de Oostblokkers veroordeeld waren. Als een dissident die erop beducht is door het regime waartegen hij rebelleert ontmaskerd te worden en vervolgens verbannen, ervaart hij dat hen enkel tijd gegund is in de achterkamers van het leven.

Gerantsoeneerde liefde en dat is een paradox omdat liefde in de ogen van de protagonist totaal is of niet. Hij weigert het compromis te omhelzen, in die zin zet de titel van het boek de lezer op het verkeerde been.

De nuchterheid waarmee de schrijfster de geschiedenis van het communistische regime op de liefde betrekt, valt niet altijd zo makkelijk te associëren met het gehavende dier dat de verteller is. Iemand die zijn wonden likt na een gestrand liefdesverhaal zoekt naar mechanismen om de pijn te verzachten, misschien verklaart dat de doorwrochte stijl.

Dat ze vaker dan ons lief is het recept herkauwt om elementen uit het rijke Russische verleden – op kop de exploten van de kosmonaut Gagarin en de tragische levensloop van Majakovski - te relateren aan de verknipte liefde, wringt. Het heeft hoe langer hoe meer iets weg van een gimmick en dat is spijtig. Het verhaal bevat ingrediënten genoeg om te verwonderen en verbijsteren.

Schoeters doet appel op de aandacht van de lezer met beelden en gedachten die ze voortdurend herneemt, en toch weer niet, want de context waarin ze opduiken verschilt. "Liefde vergroot het diafragma van onze blik, op onze geliefde na wordt de hele wereld onscherp." De werkelijkheid die tevoorschijn komt, is een lappendeken van waarheden en bespiegelingen over de liefde. Het tweede deel van de roman is een echo van het eerste. De sfeer die ze aanvankelijk opwekte, resoneert in de tweede versie, maar de intonatie verschilt. De waarheid is niet eenduidig, er is niet veel nodig om het verleden anders te bekijken.

De allegorie van de dictatuur om vat te krijgen op de kern van een wrange liefdesgeschiedenis is op zich een fraaie vondst van Gaea Schoeters. De uitwerking is niet altijd even geslaagd, de essayistische stukken brengen het verhaal over een hart dat bloedt in ademnood. De compositie eist te veel de aandacht op en het narratieve verschuift naar het achterplan. Een zonde, Schoeters bewijst haar kunde als ze de personages daadwerkelijk met elkaar laat communiceren. De kunst van het vallen heeft ze in de vingers, nu nog die van het schrappen.

Details Fictie
Auteur: Gaea Schoeters
uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
356