Gaël Faye, 'Klein land'

Verloren paradijs

Ademloos sloegen wij de laatste bladzijde van dit boek om. Zelden lazen we een debuut dat op lichte toon zoveel zwaarte en wijsheid in zich draagt. We hadden echter wel ‘iets’ verwacht van een slam poet pur sang als Gaël Faye. Sinds het verschijnen van zijn eerste boek vallen de exemplaren in de Franse boekhandels niet aan te slepen. Maar waar veel buzz in de lucht hangt, hangt meestal weinig oprechtheid.  

‘Klein land’ beschrijft een reis naar het verleden van de dertiger Gabriël. Wonend in Frankrijk worstelt deze geboren Burundees van Frans-Rwandese ouders met zijn eigen identiteit. ‘Vaak wordt er van mijn karamelkleurige huid een wachtwoord geëist in de vorm van een complete stamboom.’ ‘Ni l’un, ni l’autre’ teasde Stromae deze generatie al ironisch in zijn nummer Batard. Identiteit is een beladen begrip in de jeugd van Gabriël. Hij en zijn zus ontvluchtten immers Burundi toen er de genocide uitbrak. ‘Al toen ik drie mango’s hoog was had ik besloten nooit meer een definitie van mezelf te geven.’

Toch voelt Gabriël een verlangen naar de tijd voor zijn vlucht, toen zijn ouders nog samen waren en ze als gezin genoten van het vredige leven in een villa in de hoofdstad. ‘Het is elke keer hetzelfde liedje, op de dag van mijn verjaardag slaat er een diepe melancholie op me neer als een tropische regenbui, als ik terugdenk aan papa, mama, de kameraden, en het eeuwigdurende feest rond de leeggehaalde krokodil achter in de tuin...’

Gabriël neemt ons mee naar de wereld voor de nachtmerrie. Hij speelt met de buurjongens in de steeg, krijgt levenslessen van het huispersoneel en met zijn vader maakt hij de mooiste reizen door Midden-Afrika. De uitlatingen van de joviale Belg Jacques aan de rand van het Tanganyikameer zijn een slimme sneer naar de koloniale - lees: racistische - geest van de Belgen.

Langzaam komt de oorlog dichterbij. Waar er eerst slechts geruchten zijn, ziet hij de gruwel in de ogen van zijn moeder. Die keert uit Rwanda terug als was ze afgedaald in Joseph Conrad’s ‘Heart of darkness’. Uiteindelijk raakt ook Gabriël betrokken bij een lynchpartij op nog geen steenworp van de vredige villa.

‘Klein land’ is geschreven in een flow die in het Nederlands af en toe onderbroken wordt door een ongelukkige vertaling. Wellicht noodzakelijk kwaad. Er zijn de mankementen van een debuut, zoals de constructie van het verhaal die soms bloot komt te liggen. En een enthousiaste pen die Faye wel tot erg grote, bijna pathetische zinsneden opdrijft. Maar dat wordt goedgemaakt door een diepe doorleefdheid van situaties en personages. Net als Proust en zijn madeleine trekt Gaël Faye alle registers van onze zintuigen open. Door het kind als maatstaf te nemen schrijft hij van indruk naar indruk. Tegelijk tilt hij het verhaal daarmee naar een universeel niveau. Zijn wij immers niet allemaal verbannen uit het paradijs van onze kindertijd? 

Alle buzz en literaire prijzen zijn voor een keer terecht. We kunnen getuigen van een oprecht en warm debuut dat vragen stelt over identiteit en de erfenis van een verleden. De taal van Gaël Faye heeft daarbij nog eens een aanstekelijke panache die na het lezen nog even na blijft zinderen. 

Details Fictie
:
Vertaler: Liesbeth van Nes
Uitgeverij: Hollands Diep
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
208