Franca Treur, 'X & Y'

Met mensen in weinig woorden

Franca Treur heeft niet veel woorden nodig om de Mens te beschrijven. In twee pagina’s vertelt ze meer dan anderen in tweehonderd. Ze verhief ‘schrijven is schrappen’ tot een kunst, en verzamelde haar beste werk tot nu in de kortverhalenbundel ‘X & Y’. Drieëndertig verhalen over een mannetje een vrouwtje, over een X en en Y, die niets bijzonders doen behalve bedriegen, verliefd worden, huichelen, beminnen, vallen en weer opstaan. Kortom, leven. Treur is niet uniek in wat ze doet, maar ze is er wel verdomd goed in.

Bijna elk verhaal start met een man en een vrouw. We doen niet aan meneren en mevrouwen, we tutoyeren hen. We spreken met elkaar op voornaambasis. Een achternaam zou het hokje ook te hard verkleinen. Bij de verhalen van Treur past elke achternaam. Iedereen kan zich nu herkennen in Harry en Loes, in Frank en Roos. Iedereen voelt zich wel een keer onzeker. Iedereen voelt zich weleens de bedrogene. Of de bedrieger. Het is die universaliteit die maakt dat deze verhalen ons zo beroeren. Treur houdt de boze buitenwereld bewust buitengesloten. Zij doet niet aan politiek. Ze heeft geen zin om de mensen heel bewust een spiegel voor te houden, om hun moreel kompas bij te sturen. Treur toont alleen maar, zonder te oordelen.

Ze laat de wereld enkel binnen wanneer ze hint naar de nationaliteit van haar personages en, eerlijk, soms is dat al teveel informatie. Het is gek, maar elk brokje kennis vijlt iets van hun bovenmenselijkheid weg. Hun vormeloze gezicht krijgt herkenbare trekken. Hoe beter je hen leert kennen, hoe groter de afstand lijkt te worden. Dit kunnen niet langer je buren zijn want die ken je. Het kan aan ons liggen, maar hier zit misschien nog schrapruimte. We muggenziften nu, want dit gaat maar op voor een handvol verhalen. Veel vaker droomden we weg na alweer een prachtig verhaal. Het gebrek aan informatie zet je fantasie aan het werk. Wat je niet weet, vul je zelf in. Het kortverhaal op papier geeft genoeg stof voor een roman in je hoofd.

Wie we zeker niet onvermeld mogen laten is Olivia Ettema. Zij zorgt voor beeld bij de tekst van Treur. Haar prachtige illustraties zijn een perfecte verbeelding van de verhalen die ze vergezellen. Ook zij beperken zich tot de essentie. Je ziet een X en/of een Y aangevuld met een Z. Die ‘Z’ kan een zakdoek zijn, het koudblauwe scherm van een tablet of een kampeertent met liefdesgeschiedenis. Alles wat getoond mag worden, zonder dat Ettema zich bezondigt aan onnodige franjes.

De combinatie van tekening en tekst, tillen deze bundel ‘X & Y’ naar een hoger niveau. Een mooi staaltje van een geheel dat meer is dan de som van haar delen. Maar laat ons wel wezen, elk van die delen zou ook alleen stevig op eigen poten staan. En als je ons nu even wil excuseren, dan zetten wij ons nog even aan het mijmeren over bedriegen, verliefd worden, huichelen, beminnen, vallen en weer opstaan. Kortom, over het leven.

Details Fictie
Auteur: Franca Treur
Met Tekeningen Van: Olivia Ettema
Uitgeverij: Prometheus
Jaar:
2016
Aantal pagina's:
95