Ewoud Kieft, 'Oorlogsenthousiasme'

Reis naar het begin van de nacht

De Eerste Wereldoorlog wordt vaak voorgesteld als een conflict waar de Europese landen al slaapwandelend in zijn terechtgekomen. Niemand had kunnen voorspellen dat de moord op Franz Ferdinand een maand later zou leiden tot de grootste geweldexplosie die de wereld tot dan toe had gezien. Toch bleek er in de eerste jaren van de twintigste eeuw heel wat animo te bestaan onder kunstenaars en intellectuelen voor een conflict dat voor een wedergeboorte van het in verval zijnde Europa zou kunnen zorgen. De Nederlandse historicus Ewoud Kieft heeft daar met ‘Oorlogsenthousiasme’ een verhelderend boek over geschreven.

De hoofdvraag van het boek luidt als volgt: hoe konden zoveel intelligente, vooruitstrevende en sociaal geëngageerde mannen en vrouwen veranderen in militante, oorlogsverheerlijkende radicalen? Aan de hand van figuren als Herman Hesse, Sigmund Freud en H.G. Wells neemt Kieft ons mee naar de beginjaren van de twintigste eeuw en probeert hij de diepste wortels van het oorlogsenthousiasme te begrijpen. Het gemeenschappelijke punt is dat deze kunstenaars en intellectuelen oorlog noodzakelijk vonden om het oude continent te laten ontwaken uit een lange lethargische slaap. De precieze invulling verschilde echter wel per land. ‘In Frankrijk, Duitsland en Engeland lag de nadruk op het hernieuwde gemeenschapsgevoel: na jaren van politieke verdeeldheid en sociale ontwrichting was de natie eindelijk weer herenigd en hervond ze haar krachten. In minder geïndustrialiseerde landen, zoals Italië en Servië, draaide het wederopstandingsverhaal om emancipatie: het onderdrukte volk streed voor een betere toekomst, waarin het als herboren zou zijn.’

De verdienste van Kieft is dat hij een verfrissende invalshoek heeft gevonden waardoor zijn boek, in deze periode van overdaad aan WO1-lectuur, een aangename verademing is. De specifieke benadering zorgt ervoor dat dit geen boek van dertien in een dozijn is. Door zich te concentreren op enkele bekende figuren voorkomt hij dat het boek in obscurantisme vervalt, en kan hij ook hun persoonlijke ontwikkeling doorheen de tijd schetsen. Majakowski bijvoorbeeld, die van socialisme naar nationalisme, en dan weer naar socialisme neigt. Zeer interessant zijn ook de uiteenzettingen over H.G. Wells waarin Kieft laat blijken hoe visionair die schrijver van sciencefictionverhalen was en hoeveel van zijn voorspellingen daadwerkelijk zijn uitgekomen.

Naast historicus is Kieft ook schrijver, en dat is eraan te merken. De souplesse waarmee hij zijn betoog uiteenzet is fenomenaal en op het vlak van narratieve geschiedschrijving doet hij niet onder voor grootheden als Geert Mak of Philipp Blom.

Om een non-fictie boek te beoordelen moeten we kijken naar de mate waarin het in zijn opdracht is geslaagd. Bij ‘Oorlogsenthousiasme’ van Ewoud Kieft luidt het verdict: met verve. De wortels van de geestdrift bij kunstenaars en intellectuelen worden op overtuigende wijze uit de doeken gedaan, en dat in een taal waarvoor wij onze halve arm zouden geven. Koop dit boek!

Details Non-fictie
Auteur: Ewoud Kieft
Uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
544