Erwin Mortier, 'De onbevlekte'

Uit Vlaamse kei getrokken

In 1999 schreef Erwin Mortier (54) zich met 'Marcel', zijn debuut, vrijwel meteen in de belangstelling. Zowel in Vlaanderen als in Nederland kreeg zijn roman lovende recensies. Met 'De onbevlekte' grijpt hij terug naar het collaboratieverleden van Marcel Ornelis, een telg uit een traditionele katholieke familie op het platteland.

'De onbevlekte' is van een totaal andere toonaard dan 'Marcel', waarin het verleden van een collaborateur door de ogen van een kind wordt verteld. Dit keer laat hij diverse personages aan het woord. Er is het verhaal van de grootmoeder die jeugdherinneringen ophaalt aan haar broer, plus een getuigenis van kleinzoon Marcel die afscheid neemt van het huis waarin hij is opgegroeid.

Met zin voor details schetst Mortier een beeld van het vroegere Vlaanderen waar aan de dominante invloed van de Kerk nauwelijks te ontsnappen viel.

'Vanaf de kansel regende de preek over ons neer. Hel en verdoemenis, de verlokkingen van de stad met al zijn kwalen. Eerwaarde was het type predikant voor wie de Blijde Boodschap meer een wolkbreuk leek dan een Openbaring.'

In tegenstelling tot zijn debuut is het beeld van de grootmoeder - nog altijd eigengereid en opvallend vastberaden - milder en meer begripvol. Het zorgt voor meer nuance en verklaart de houding van bepaalde mensen in niet altijd makkelijke situaties. 

Er bestaat geen twijfel over dat Mortier goed heeft nagedacht over de structuur van zijn roman. Van zodra de grootmoeder niet meer aan het woord komt, vervolledigt kleinzoon Marcel, aan wie ze de brieven van haar broer heeft geschonken, het hele verhaal. Brieven die het beeld van Marcel, over wie we uiteindelijk nog niet alles weten, aanvullen. Een zogenaamde held volgens zijn SS-kameraad G.

De Vriezere: 'Het is hard, zoals U schrijft, dat Marcel zijn jonge leven moest geven voor zijn vaderland, en dat hij zo ver in het woeste Rusland begraven ligt. Echter, geachte mevrouw, U kunt fier zijn op hem. (...) Hij stierf de heldendood voor zijn Vlaanderen, maar zijn ziel leeft in ons voort.'

'De onbevlekte' is niet zomaar een op commercieel effect gerichte reprise van zijn debuut. Het is veeleer een zoveelste titel in het uitdijende oeuvre van een schrijver die van een dichterlijke taal zijn handelsmerk heeft gemaakt.