Eric Rinckhout, 'Magritte ontsluierd'

Communicatie ondermijnend

Een krantenbericht van afgelopen week: wie halsoverkop door de Uffizi-galerij te Firenze stormt om die ene foto te scoren van Botticelli's 'De geboorte van Venus', zal daar binnenkort meer voor betalen dan de bezoeker die rustig de tijd neemt om de werken op zich in te laten werken. Niet kinderen vormen vaak een bron van irritatie voor de museumbezoeker, wel de personen die zich geroepen voelen om ostentatief schilderijen te verklaren aan de hand van een paar zinnen die ze opgescharreld hebben uit een halfslappe brochure. Vervolgens wordt een fotootje gemaakt van het bewuste schilderij en wordt het afgevinkt op de bucketlist. Been there, done that. Kijken een avontuur? Ga toch heen.

Eric Rinckhouts boeken vormen desondanks een opmaat voor hernieuwde kennismakingen met schilderijen die je dacht te kennen. Twee jaar terug bracht hij 'Ontrafeld' uit, een werk waarin hij vijftig schilderijen (variërend van usual suspects als Edward Hopper of William Turner tot minder bekende figuren als Natalja Gontsjarova) letterlijk onder de loep hield. Waarom zie je bijvoorbeeld op de achtergrond cupidotegels opduiken in Vermeers overbekende 'Het melkmeisje'? Details zijn een verhaal op zich en vormen een vluchtroute ver weg van de geijkte verklaringen die audiogidsen opdissen.

Net daarom is 'Magritte ontsluierd' een belangrijk boek tijdens dit Magritte-jaar. Iedereen kent de werken van de vijftig jaar geleden overleden René Magritte, ze maken deel uit van onze Belgische identiteit. 'Ceci n'est pas une pipe': met die geschilderde uitspraak ondermijnde de extreem burgerlijke reclamemaker ('de zondagschilder') onze manier van communiceren. Is het toevallig dat we in ons land zo vaak toevlucht nemen tot het containerbegrip surrealisme?

Nochtans - zo leert deze biografie in vijftig beelden ons - blijft de kern van het Magrittes surrealisme subversief en vitaal, ondanks de koektrommelromantiek die de afgelopen decennia bedreven werd met zijn werk (Wie heeft er geen huis binnengewandeld waar een reproductie van 'Le fils de l'homme' op een keukenmuur prijkte?). Het onderstreept de dualiteit van Magrittes werk: het is alomtegenwoordig, maar levert bij een langere kijkbeurt andere perspectieven op.

'La réproduction interdite' uit 1937 bijvoorbeeld: het portret van de Britse dichter en mecenas Edward James waarin zijn achterhoofd wordt geschilderd en waarin de spiegel niet zijn gezicht onthult, maar hetzelfde achterhoofd reproduceert. Hoeveel kijkers hebben er opgemerkt dat het geschilderde boek op de schoorsteenmantel wél correct weerspiegeld wordt? En nog belangrijker: dat het bewuste boek een werk van Edgar Allan Poe is, 'The narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket'? De enige roman van Poe waarin een avonturenverhaal ontaardt in een macaber, mysterieus en onbetrouwbaar relaas. Eric Rinckhout doet het uit de doeken in 'Magritte ontsluierd' waardoor je als kijker je beeld kan aanvullen met nieuwe, intrigerende informatie waardoor de blik op de schilderijen verruimt en verfrist wordt.

'Alles wat we zien, verbergt iets anders', luidt Magritte's quote op de achterflap. Kijken is en blijft een avontuur voor iedereen die de tijd neemt, zonder bucketlist of audio guide.

Details Non-fictie
Uitgeverij: Manteau
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
219