Eduardo Halfon, 'De Poolse bokser'

De kracht van literatuur

Geen woord is zo moeilijk te definiëren als identiteit. Natuurlijk zijn er al verschillende pogingen ondernomen en stellingen geopperd maar in essentie blijft het een ongrijpbaar begrip. Iedereen vult het dan ook naar eigen goeddunken in. Voor sommigen is het een individuele aangelegenheid, terwijl anderen zich spiegelen aan een groep. De Guatemalteek Eduardo Halfon toont in ‘De Poolse bokser’ aan dat identiteit allesbehalve een vaststaand feit is maar een continue zoektocht. Een zoektocht die bovendien fantastische literatuur oplevert.

Halfon groeide op in Guatemala en de VS. Zijn stamboom is gekroond met een kleurrijk bladerdak en wortels in alle windstreken. Om zicht te krijgen op de complexiteit van zijn identiteit nam hij zijn toevlucht tot de literatuur. Taal is voor hem het enige middel dat hij hiervoor kan inzetten en hij maakt de lezer getuige van een queeste die aaneenhangt van toevalligheden. Halfon voert zichzelf op als actoriële verteller die in interactie gaat met personages die verschillende meningen vertolken. Maar in essentie gaat hij de confrontatie aan met slechts één persoon: zichzelf.

De andere personages vertolken zijn eigen twijfels, al staan ze evengoed op zichzelf. Ze zijn gebaseerd op familieleden, vrienden en kennissen. Of ze ook een realistische weergave zijn van die personen valt sterk te betwijfelen. De opdracht waarmee ‘De Poolse bokser’ opent dien je dan ook in die zin te lezen. Halfon citeert Henry Miller: ‘Ik heb de typemachine in de andere kamer gezet waar ik mezelf in de spiegel kan zien wanneer ik schrijf.’ In zijn spiegelbeeld ziet de schrijver een andere ik. Daarom is Halfon als personage niet betrouwbaar. Het is makkelijker om verhalen te verzinnen rond fictieve personages dan om je eigen verhaal waarheidsgetrouw weer te geven. Voor Halfon is er geen andere manier net omdát hij zijn persoonlijk verhaal niet kent. Hij vertrekt altijd uit onwetendheid, het no sé.

Toch ben je als lezer geneigd om het personage Eduardo Halfon te vereenzelvigen met de auteur Eduardo Halfon. Halfon, de schrijver, roept namelijk een wereld op die heel dicht staat bij de onze. Hoewel Halfon, het personage, aanvankelijk moeilijk vat krijgt op de werkelijkheid, slaagt hij er uiteindelijk wel in om de ‘werkelijkheid in literatuur te vangen; het was [hem] gelukt om via de literatuur in een werkelijkheid door te dringen.’ Of toch niet?! Even later moet hij vaststellen dat ‘literatuur niet meer [is] dan een truc, zoals die van een goochelaar of een tovenaar die je doet geloven dat de werkelijkheid heel is, de illusie creëert dat er één werkelijkheid is.'

Waarom die vaststelling? Omdat zijn grootvader hem een onwezenlijk verhaal had verteld over een Poolse bokser die hij ontmoette in een vernietigingskamp en die hem het leven redde. Maar achteraf blijkt het niet meer dan een verhaal te zijn. Het gegeven dat Halfons roman de titel ‘De Poolse bokser’ draagt is dan ook veelzeggend. Of de bokser uiteindelijk echt heeft bestaan of niet maakt weinig uit. De kracht van het verhaal is doorslaggevend.

Waar ‘De Poolse bokser’ initieel een bundel kortverhalen lijkt, verwordt het geleidelijk aan tot een ingewikkeld geheel van verhalen die naar elkaar verwijzen maar ook de kaft van het boek ontvluchten en het gehele oeuvre van de schrijver belichten. ‘De Poolse bokser’ is het eerste boek dat in het Nederlands werd vertaald. Hopelijk volgt de rest snel. Halfon zoekt in zijn werk naar antwoorden op onmogelijke vragen en bewijst in dezelfde beweging het nut van literatuur.

 

Details Fictie
Originele titel:
El boxeador polaco
Auteur: Eduardo Halfon
Vertaler: Lisa Thunnissen
Uitgeverij: Wereldbibliotheek
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
253