Maria van Daalen, De wet van behoud van energie

Zwevend tussen hemel en aarde

De Nederlandse Maria van Daalen (1950) is doctorandus, docente, redactrice, schrijfster, dichteres, katholiek én Vodou-priesteres. Haar jongste bundel ‘De wet van behoud van energie' is de zevende poëziebundel sinds haar debuut ‘Raveslag' in 1989. Haar werk is inmiddels in acht talen vertaald.

De titel ‘De wet van behoud van energie' verwijst naar de spanning in van Daalens werk tussen fysica en metafysica, tussen het aardse en het bovenaardse. In de natuurkunde stelt de wet van behoud van energie dat energie nooit verloren kan gaan en ook niet zomaar kan ontstaan, gezien enkel omzettingen mogelijk zijn. Als doctorandus Nederlandse Taal- en Letterkunde, gespecialiseerd in middeleeuwse hoofse liedkunst, is wetenschap belangrijk voor van Daalen. Het bovenaardse is dan weer van belang in haar functie als Vodou-priesteres. Zowel de mystiek, het katholieke geloof en Vodou zijn belangrijke thema's in haar dichtwerk.

'De wet van behoud van energie' bestaat uit drie delen. Het eerste deel bevat vier gedichten, erg onregelmatig van vorm, over het einde van een tumultueuze relatie. De titel ‘Psalm 22' roept indirect de link op met een ‘Catch 22'. ‘Ik' wilt niet dat de relatie beëindigd wordt: ‘[...] Toen ik zei dat ik liefhad was het jij / die in mij was. Een ander is er niet, / jij bent de enige. Dat spreekt. Jij spreekt. Jij spreekt in mij / en jij zegt ik en ik betekent aarde. [...]' Het gedicht ‘De wet van behoud van energie', maar liefst vijf pagina's lang, gaat dieper in op de titelkeuze. Het opent met de beschrijving van een kamer na een zware ruzie, afgewisseld met naïeve regels uit een kindervers. De ik-figuur is slachtoffer van partnergeweld: ‘[...] ik ben in elkaar geslagen toen je boos was / ik heb drie dagen met een hersenschudding op de grond gelegen, en Erzulie / heeft voor mij gezorgd / ik heb stil gewacht toen je schreeuwde, en ik moest angst en angst en angst / ik brak twee ribben en ik ben verkracht [...]'. De woede van het slachtoffer wordt vergeleken met de wet van behoud van energie: ‘[...] wie geweld toebrengt, verliest / wie van geweldpleging de ontvanger is / wordt niet geofferd, maar ontvangt de kracht van woede / en behoudt die in het lichaam, draagt die mee // dit is de wet van behoud van energie / dit zijn de werkelijke wetenschappen // [...] al die woede, dat is energie, dat wist je niet / ik, dank je, ik heb energie voor eeuwen [...]'.

Deel twee bestaat uit zesentwintig gedichten in sonnetvorm. De cadans klopt niet volledig met een zuiver sonnet, maar de structuur bestaat uit twee kwatrijnen en twee terzinen. De liefde en (het einde van) de relatie zijn terugkerende onderwerpen, zoals in ‘Het huis en ik' en ‘Hotel New York, New York', een korte cyclus in het Engels. Verder wordt ook verwezen naar andere dichters en schrijvers, bijvoorbeeld Dante en Gerrit Kouwenaar. Veel meer dan in het eerste deel zijn hier katholieke thema's aan de orde, zoals in ‘Eva' en ‘Meiliedje'.

De religieuze verwijzingen naar het katholicisme en de geestwezens uit religies uit de Caraïben en West-Afrika worden ten top gedreven in het derde deel: titels als ‘Annunciatie', ‘Evangelie', ‘Orisha' en ‘Pasen' liegen er niet om. De onregelmatige vormen uit het eerste en derde deel staan in schril contrast met de strakke sonnetstructuur van het tweede. De aantekeningen aan het eind van de bundel zijn niet overbodig, want de meesten zullen niet vertrouwd zijn met Orisha's of Loa, andere namen voor de geestwezens waar van Daalen vaak naar verwijst.

Op de cover, die wat ons betreft alvast geen prijs voor beste omslagontwerp zal binnenrijven, staan springende mensen afgebeeld. Ze begeven zich ergens tussen hemel en aarde, wat erg gepast is voor de thematiek van deze bundel. Naar ons gevoel zweeft het derde deel te veel en is het eerste veruit het sterkste. Het gegeven dat van Daalen ogenschijnlijk tegengestelde thema's tracht te verenigen - katholicisme en Vodou, het aardse en het bovenaardse, het religieuze en het seculiere - wekt natuurlijk interesse op en zorgt voor een inhoudelijk rijke bundel. Toch kan het zweven tussen hemel en aarde ons niet helemaal bekoren. Wij houden liever beide voeten op de grond, al zijn dat natuurlijk keuzes die je voor jezelf moet maken.

Details Poëzie
Auteur: Maria van Daalen
Uitgever: Querido
Jaar:
2007
Aantal pagina's:
92