Christopher Clark, 'Slaapwandelaars'

Complex, genuanceerd en vooral uiterst gedetailleerd

Straks is het 100 jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak. De middenstanders Kris Peeters en Geert Bourgeois begrepen onmiddellijk dat er met die dramatische verjaardag poen te scheppen valt. Zij besloten ‘Vlaanderen in de jaren 2014-2018 uniek te positioneren als topbestemming voor het oorlogstoerisme.'

Wij zijn ervan overtuigd dat types die zonder ironie het voorvoegsel ‘top-’ bezigen, niet deugen. Maar wij zitten dan ook vol vooroordelen. Toch zijn er ook serieuze mensen die zich vragen stellen. Nogal wat historici hebben meer fundamentele kritiek op de inhoud van het project. ‘Vlaanderen verdraait de geschiedenis’, klinkt het streng. Laten we heel het spektakel daarom met een korrel zout nemen en een goed boek over het thema lezen: ‘Slaapwandelaars – Hoe Europa in 1914 ten oorlog trok’ van ‘Christopher Clark’, bijvoorbeeld.

‘Slaapwandelaars’ gaat niet over de oorlog zelf, maar over de aanloop ernaartoe. Clark stelt de vraag hoe het mogelijk was dat de Europese politieke leiders het tot een catastrofe van zulke omvang hebben laten komen. Laten we wel van bij het begin duidelijk zijn: ‘Slaapwandelaars’ is geen boek voor slappelingen. Het werk telt maar liefst 650 bladzijden en een notenapparaat van nog eens 100 pagina’s. Bovendien vertelt Clark geen gemakkelijk verhaal. Zijn aanpak is complex, genuanceerd en vooral enorm gedetailleerd.

Clark wil het niet over de schuldvraag hebben. 'Het uitbreken van de oorlog in 1914 is immers geen Agatha Christie-drama waarin we aan het eind de dader in een platenkast met een rokend pistool over het slachtoffer gebogen zien staan.’ In een boeiende inleiding legt Clark uit dat hij niet zoekt naar het waarom van de oorlog maar naar het hoe. Welke beslissingen hebben tot de oorlog geleid en wat waren de achterliggende redeneringen en emoties?

Bijna 100 jaar na datum zijn historici daar nog steeds niet uit. Op het eerste gezicht mag dat verwonderen, maar bij het lezen van ‘Slaapwandelaars’ krijg je snel zicht op de complexiteit van het politieke voorspel tot de oorlog. Clark laat mooi zien dat de besluitvorming in een land zelden of nooit eenduidig is. We hebben vaak de neiging om staten als personen met een ondeelbare wil voor te stellen, maar dat is fout. Wanneer bijvoorbeeld Duitsland een beslissing nam die de oorlog een stapje dichterbij bracht, ging daar een heel gevecht tussen de keizer, de politici, de ambtenarij, de militaire staf… aan vooraf. Het is niet altijd duidelijk wie van de partijen de doorslaggevende stem in de beslissing had.

Clark fileert elke relevante beweging in beslissingscentra als Berlijn, Sint-Petersburg, Wenen, Londen, Parijs & Belgrado. Daarbij heeft hij aandacht voor structurele gronden, maar evenzeer voor de psychologische kenmerken en kleine kantjes van de mannen aan de stuurknuppel. Op die manier geeft ‘Slaapwandelaars’ je een uitstekend beeld van het geopolitieke spel, maar is het boek ook een feest voor liefhebbers van la petite histoire. Bovendien durft de Australische auteur al eens een link naar het heden te leggen. Zo is de vergelijking met de Eurocrisis evident wanneer hij uitlegt hoe de verschillende partijen in de aanloop naar 1914 'de mogelijkheden van de algemene ramp gebruikten als hefboom om hun eigen particuliere voordeel te behalen'.

‘Slaapwanderlaars’ is dus niet alleen relevant omdat de Eerste Wereldoorlog straks in de actualiteit zal staan. Het boek schetst ook een fantastisch beeld van hoe de internationale politiek en de diplomatie 100 jaar geleden werkte en dat nu soms nog steeds doet.

Details Non-fictie
Originele titel:
'Sleepwalkers'
Auteur: Christopher Clark
uitgeverij: De Bezige Bij Antwerpen
Vertalers: Bookmakers Vertalersteam
Jaar:
2013
Aantal pagina's:
749