Charlotte Mutsaers, 'Harnas van Hansaplast'

Hoe eenzaam en eenzelvig was Barend?

Het zal je maar overkomen, nog voor je roman op de toonbank van de betere boekhandel belandt, word je al voor het Nederlandse volkstribunaal gedagvaard. Charlotte Mutsaers (75), auteur van succesvolle titels als 'Rachels rokje', 'Zeepijn' en 'Koetsier Herfst', weet er alles van. Ze moest zich, naar aanleiding van het verschijnen van 'Harnas van hansaplast', verdedigen tegen de aanklacht dat ze zogenaamd kinderporno zou hebben verkocht. Zo stond het toch in haar nieuwe roman vermeld? Fictie of realiteit? Ze zijn er in Nederland nog altijd niet uit. Wijlen Gerard Reve en W.F. Hermans werden in het verleden omwille van bepaalde passages in 'Nader tot u' en 'Ik heb altijd gelijk' ter verantwoording geroepen. 

Charlotte Mutsaers beet van zich af: ze had geen kinderporno verkocht. Dat het zo in haar boek stond, is louter fictie. Punt, einde discussie. Het heeft Mutsaers alvast geen windeieren gelegd. Het leverde het ongelezen boek alvast extra publiciteit op.

'Harnas van hansaplast' handelt over de dood van Barend, de jongere broer van de schrijfster, die in 2001 dood werd aangetroffen, omringd door een stapel pornobladen. Een roman die dicht op de huid zit, al was het maar omdat Mutsaers zich, samen met haar zus A. en haar partner J., als ik-verteller opvoert. De titel van de roman is een verwijzing naar een ventje van pleisters dat Barend in zijn huis heeft bevestigd, met daaronder het woord 'IK'. 

Hoewel heel wat passages ongetwijfeld authentiek zijn - de notities die haar broer heeft nagelaten - neemt fictie toch geregeld de overhand. Hoe ontroerend zijn de herinneringen aan Barend, waarbij de lezer zich afvraagt hoe eenzaam een mens uiteindelijk kan zijn. Je merkt het aan alles: een nauwelijks onderhouden huis, overal rondslingerende Fisherman's friend-papiertjes, alleen kerstavond vieren, et cetera. Wellicht om de band met haar broer minder afstandelijk te maken, portretteert de ik-verteller ook zichzelf.

'Toegegeven, ik ben geboren met wijd open zenuwen zodat alles spijkerhard en ongefilterd bij me binnenkomt en me soms achterlaat in een staat van hulpeloosheid.'

Bepaald grotesk wordt het wanneer de ik-verteller zich laat ontvallen dat haar familie de originele kist van Hugo de Groot bezit. Uitgerekend hierin heeft Barend zijn uitgebreide pornocollectie opgeborgen. Een gegeven dat wordt aangesterkt door de komst van een aankoper. Hij biedt fors wat geld voor de hele collectie en wil voor dezelfde prijs de ik-verteller, nu ze toch alleen zijn in de woning, op een extra pleziertje trakteren.

Tussen dit alles door haalt Mutsaers ook wat literatuurgeschiedenis binnen. Het overtollige stof in de leeg te halen woning doet haar denken aan 'The grapes of wrath' van John Steinbeck, terwijl ze het slechte gebit van Barend in verband brengt met 'Ivoren wachters' van Simon Vestdijk. In dit opzicht is 'Harnas van hansaplast' veel meer dan een zogenaamd autobiografische roman, het is veeleer een fictieve ode aan een verkeerd gelopen broer. Een open wonde die Mutsaers post mortem behoedzaam heeft gehecht.

Details Fictie
Uitgeverij: Das Mag Uitgevers
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
306