Carl Frode Tiller, ‘Omcirkeling’

Eerlijkheid leidt niet tot waarheid

Na Knausgård mag ook de Noor Carl Frode Tiller de ene literatuurprijs na de andere op zijn conto schrijven. In 2001 viel hij rijkelijk in de prijzen met zijn debuut ‘Skråninga’, dat nog niet vertaald is naar het Nederlands. Ook de trilogie ‘Omcirkeling’ werd in Noorwegen goed onthaald en bekroond.

In se gaat ‘Omcirkeling’ over melancholie. Naar aanleiding van Davids geheugenverlies kruipen 3 personen in hun pen. Voor David zetten ze alle herinneringen op papier, die hem kunnen helpen om zijn identiteit te herwinnen. Maar kun je een levensverhaal reconstrueren met puzzelstukken die niet passen? De brieven van de jeugdvrienden Jon en Silje lijken in weinig op elkaar, en spreken die van stiefvader Arvid ronduit tegen. Herinneringen worden geïdealiseerd, gebeurtenissen worden verdraaid en ontwricht. ‘Omcirkeling’ heeft iets weg van een rondje Chinees fluisteren voor gevorderden (en valsspelers).

Opvallend is dat de aan kanker lijdende Arvid herinneringen oprakelt waar David geen weet van heeft. Ook voor Jon en Silje transformeren de brieven langzaamaan in dagboeken. Louterend zijn die niet, want de terugkeer in de tijd maakt alle schrijvers hardhandig attent op een gapend gebrek aan houvast in hun huidige situatie. Zo wordt Davids verhaal meer en meer naar de achtergrond verdrongen, terwijl Jons existentiële crisis, Arvids spijt en Siljes huwelijksperikelen alle ruimte krijgen om zich te ontplooien.

Tiller is een nauwgezette observator. De kleinste bewegingen worden geregistreerd. Tot vervelens toe. Er wordt nogal wat afgefronst met die wenkbrauwen en wat mismoedig met het hoofd geschud. Personages knikken, slikken, lachen verdrietig en vermoeid, bloeden vanbinnen en verliezen de controle over zichzelf. Bovendien waant elk van hen zich een psycholoog, die maar al te graag een ellenlange persoonsanalyse ophangt aan één enkele blik van zijn gesprekspartner. Ze sparen ook zichzelf niet. Weinigen geven zo eerlijk toe dat ze iemand haten uit jaloezie, of dat het verdriet van een ander hen vrolijk stemt. De portretten zijn rijkgeschakeerd, maar behoorlijk taai.

In vergelijking met die woordenbrij zijn de brieven volledig uitgepuurd. Elke zin is doordacht en de rauwe eerlijkheid van hun huidige levens is heel wat verder te zoeken in de bespiegelende brieven. Het contrast maakt de drie vertellers net zo flou als David zelf, de man om wie het allemaal draait en tegelijk de grote afwezige in ‘Omcirkeling’.

'Omcirkeling 1' lijkt meer op een bundel uitgesponnen korte verhalen dan op het eerste deel van een trilogie. We ontmoeten de drie brievenschrijvers op een sleutelmoment in hun leven en laten hen zo’n honderd pagina’s verder besluiteloos achter. Elk hoofdstuk noopt tot introspectie en reflectie. Wie benadert de waarheid het best? Hoe ver kun je gaan in de manipulatie van herinneringen? Daarin schuilt meteen ook de meerwaarde van ‘Omcirkeling’. Nu maar hopen dat Tiller in de volgende delen niet met antwoorden op de proppen komt.   

Details Fictie
Originele titel:
Innsirkling
Auteur: Carl Frode Tiller
vertaler: Kor de Vries
Uitgeverij: Prometheus
Jaar:
2015
Aantal pagina's:
301