Blommaert, Mutsaers & Siebers 'De 360° werknemer'

In 'Modern times' gaf Charlie Chaplin gestalte aan een van zijn talloze werkloze zwervers op zoek naar geluk. Ten tijde van de Grote Depressie belandt Chaplin in een fabriek om er een dolgedraaid radertje te worden van de lopende band. Zelfs voor en na de lange werkdagen kan de acteur niet ophouden fictieve bouten vast te schroeven. De prent is een nachtmerrie die de lachspieren beproeft.
Dat was 1936. En 'Modern times' was gefilmd in geruststellend zwart-wit. Anno 2012 garanderen concepten als thuiswerken of individuele loopbaanankers een menswaardige behandeling van de werknemer. Toch?

Toch niet, beweren Blommaert, Mutsaers en Siebers in 'De 360° werknemer'. De auteurs, onderzoekers aan de Tilburg University, gruwen van de beloftes die woorden als high potential, life-long learning of employability in zich dragen. Net die woorden waar je in vacaturebladen in kan verdwalen. Volgens de auteurs, en ze zij niet bereid tot een compromis, leven we terug om te werken. Grote schuldige voor dat drama is Flexicurity - een nieuwe doctrine voor de arbeidsmarkt die de EU sinds 2007 onderschrijft.

Flexicurity wil de hedendaagse werknemer onderwerpen aan wisselende conjuncturen. De werknemer mag niet langer verwachten dat arbeidsvoorwaarden steeds verbeteren. Een flexibele werknemer onderwerpt zijn sociale rechten aan de harde wetten van de markt. De bokkensprongen van die markt verplichten hem dan ook de regie van zijn loopbaan in eigen handen te nemen. Onzekerheid verpakt als vrijheid dus. Aardig verpakt. In opwindend HRM-jargon.

Die onzekerheid vormt de geschikte voedingsbodem om de 360°-werknemer te laten kiemen. Langzaam vervult de werknemer immers geen job meer, maar is hij zijn job. Hij moet wel, wil hij aan de bak komen in een maatschappij waar lang verworven arbeidsrechten afbrokkelen. Alle eigenschappen van zijn persoontje komen in competentieprofielen aan bod. Via de courante praktijk van de 360°-feedback wordt de werknemer van alle kanten onder de loep genomen. Die psychologisering van de arbeid verzwakt het individu die niet langer collega's heeft, maar concurrenten die hij collega's noemt.

De auteurs signaleren tendensen die haast elke werknemer moeiteloos zelf kan bespeuren. De wildgroei aan freelance journalisten bijvoorbeeld ten nadele van beter beschermde contractuele journalisten. Of de opgeblazen Linkedin-profielen van high potentials, volgestouwd met bizarre Engelse titels en voorspelbare recommendations. Of de verwarrende discussie of je het tegenover je werkgever wel kan maken lid te zijn van een vakbond of deel te nemen aan een staking.

Om zijn punt duidelijk te maken schetst 'De 360° werknemer' de slechtst denkbare wereld, geïllustreerd met helaas schrijnende praktijkvoorbeelden. Maar er bestaat natuurlijk een verschil tussen de retoriek die rond flexibiliteit bestaat en de realiteit. Het discours is echt, maar daarom hoeft de hele arbeidsmarkt er nog niet volledig in mee te gaan. Niet elke sector is even conjunctuurgevoelig. Niet iedere werknemer laat zich zomaar in gekke bochten wringen. Dat verliezen de auteurs wel eens uit het oog. Toch is 'De 360° werknemer' een degelijke waarschuwing voor het monster van de flexibiliteit waarin de mens gereduceerd wordt tot menselijke grondstof. Human resource in het Engels.

Details Non-fictie
Originele titel:
Werken is een fulltime job
Auteur: Jan Blommaert, Paul Mutsaers & Hans Siebers
Uitgeverij: EPO
Jaar:
2012
Aantal pagina's:
133