Frans Budé, Bestendig verblijf

Uitgeklapt mijn kermisbed: poëzie van Frans Budé

De achterflap van 'Bestendig verblijf' van Frans Budé (1945) vertelt ons dat dit al zijn elfde bundel is. Bij deze uitgever. Budé is dus een dichter wiens productiekwantiteit hoog ligt. Dat blijkt ook uit dit lijvige exemplaar van de reeks werken, dat uit elf afdelingen bestaat en in totaal een niet schamele 141 pagina's beslaat. Des te verheugder zijn we om te merken dat ook zijn kwaliteit er mag zijn.

Het eerste dat opvalt aan de gedichten van Budé, is een tikkeltje paradoxaal. Enerzijds lijken veel van de strofes zo uit de spreektaal te zijn genomen; soms is dat ook letterlijk het geval, zoals in de cyclus 'Hoe het gebeurt'. Daarin wordt oud-president George W. Bush geciteerd en hebben zinsneden uit een lied van een Amerikaanse countryzanger een bindende rol. Anderzijds blinkt Budé uit - zoals, toegegeven, veel goede dichters - in beschrijvingen van alledaagse fenomenen die juist wel verrassen: lawaai dat koeien wegduwt, het rochelen van een schoolbus en het zwart in de lucht dat zich verplaatst naar de zijlijn.

Algemener merken we op dat hij uitblinkt in die beschrijvingen, maar dat, misschien juist daardoor, het verhalende minder plaats heeft. Let wel, we spreken nu over zijn gedichten. De elf afdelingen die Budé creëerde in de bundel, nemen dit verhalende aspect wél voor hun rekening. Door de samenhang, duidelijk gemaakt door goed gescheiden en betitelde gehelen, ontstijgt hij het niveau van louter beschrijving. Of hij hiermee laat zien dat hij zijn eigen beperkingen of juist zijn eigen kracht kent, is dan irrelevant; het werkt.

Wat wel het meest opvallend is, en ook het meest tegengesteld aan die doodgewone spreektaal, is zijn syntaxis, oftewel zinsbouw. Zo is het ook in het eerste vers van het derde gedicht van de cyclus 'Opname': 'Heden is gebleken men heeft mij in de war / gekregen, geen plaats mij aan het raam, meters / van het kerkhof uitgeklapt mijn kermisbed.'

Als je dit in je papers voor school of de unief schrijft, ben je verzekerd van een buis. In (deze) poëzie is dat natuurlijk compleet anders. Uit dit gedicht en de andere stukken uit de cyclus kunnen we opmaken dat de opname een opname in een psychiatrisch ziekenhuis betreft. Budé weet, door zijn zinsbouw te verhaspelen en de zinnen in elkaar te laten overvloeien, een indruk van desoriëntatie en afwijking van de norm te geven, een inkijkje in het hoofd van de verwarde mens.

Nog interessanter is dat hij met eenzelfde soort truc - zonder te willen tekenen voor de negatieve connotatie van ‘truc' - in verschillende gedichten ook verschillende zaken bereikt. In de cyclus ‘Stad' bijvoorbeeld wekt het mechanisme eerder de indruk van chaos, dynamiek, van die ene mens die verdrinkt te midden van het rumoer van de mensenmassa, dingen en processen om hem heen. Het feit dat Budé in zijn dichterlijke gereedschapskist een instrument vindt dat zo veelzijdig dienst kan doen, pleit voor zijn kunde.

Wat Budé in onze ogen een beetje opbreekt, is hier en daar een te ver doorgevoerde conceptualiteit. In ‘Verplaatsingen' belicht hij vijf keer een situatie. In de eerste vier zijn de centrale figuren respectievelijk een pianist, een buschauffeur, een generaal en een jongen van de wasserette. In het vijfde komen de figuren samen in een soort eredienst waar ze worden onthaald als helden van een republiek die, met verwijzingen naar het Vredesplein, de Grote Leider en het idee van gewone mensen als helden, doet denken aan China.

Budé kiest ervoor om de gedichten gedeeltelijk formulaïsch op te bouwen. Er zijn bepaalde woorden of zinsneden die telkens op dezelfde plaats terugkeren in de gedichten. Ook de lengte en de indeling van de verzen is hetzelfde. Enerzijds roept het de prikkelende vraag op waarom de dichter hiervoor gekozen heeft. Anderzijds schrikt het sommige lezers misschien af; het formulaïsche is zo sterk aanwezig dat de cyclus haast een puzzel wordt en de initiële charme die poëzie kan oproepen, ietwat op de achtergrond verdwijnt.

Toch is dit slechts een secundair bezwaar. Budé weet over het geheel te boeien.Wij zijn alvast bestendig overtuigd van deze bundel en zullen er ook in de toekomst graag in verblijven.

Details Poëzie
Auteur: Frans Budé
Uitgever: J.M. Meulenhoff
Jaar:
2009
Aantal pagina's:
141