Bertram Koeleman, 'Engels voor leugens'

Prachtige waanzin

‘Ik hoor hysterisch stijgend gekrijs van motoren. Ergens breekt glas. Gekreun van metaal als een kolossaal stervend dier. (…) Dan dalen we. Ik voel het in mijn maag. Het moeten vele honderden meters zijn. Instinctief schreeuw ik. (…) De bijbelman klampt zich vast aan mijn stoelleuning. Hij probeert zich overeind te trekken. Achter hem wordt een man tegen het dak gelanceerd. Zijn nek breekt met een krak. Zijn gezicht van paniek naar een leeg staren.’

Dat las ik in ‘Engels voor leugens’, op de dag dat de Egyptische Airbus A320 op weg van Parijs naar Caïro van de radar verdween. Een bevreemdende ervaring.

En daar bleef het niet bij. Ook in de andere verhalen van ‘Engels voor leugens’ vieren chaos, bloed, geweld, dood en verderf de boventoon. Kinderen sterven, jongeren steken elkaar (voor de lol) neer met een mes, een ambtenaar doodt ongewild iedereen die bij hem in de buurt komt, ouders laten hun dochter een gruwelijk ritueel ondergaan, een man in de rouw ergert zich aan alles en iedereen en heeft constant gewelddadige fantasieën (‘… ik stak het lemmet in het verhemelte van zijn open mond, wrikte en stootte tot zijn ogen bloeden. Ik zaagde tot het lemmet door zijn vernielde neus weer naar buiten kwam. Dat is niet echt zo gebeurd’).

Het is absoluut wansmakelijk. En toch lees je door. Want zonder dat je het beseft, zit je dan al lang vast in de wurggreep waar Bertram Koeleman je van bij de eerste regels doelgericht in heeft gedreven. Hij creëert waanzin, maar weet die duivels goed te doseren. Zijn personages zijn bizar, en tegelijk ook heel gewoon (een loketbediende, jonge ouders, studenten…). Waardoor je toch altijd weer dat tikkeltje van jezelf in hen herkent. De gebeurtenissen zijn pure horror (bezeten katten, blikseminslagen, overal bloed…) maar worden onzettend realistisch weergegeven. Waardoor je gaat twijfelen. Het wordt een spel: je weet dat de auteur met je speelt en de werkelijkheid voortdurend naar zijn hand zet, en toch ga je erin mee. Je leest, je voelt verwarring, ontzetting, angst en twijfel – en tegelijkertijd wil je alleen maar meer. Niet in het minst ook om de prachtige schrijfstijl van Koeleman. Rustig, beheerst, afstandelijk en geen woord te veel. En net daardoor zo ‘bij de keel grijpend’.

‘Ik hoor het zo vaak (…), hoe uren geploeter en gepeins niets kunnen opleveren, terwijl soms in een fractie van een seconde, zonder enige schijnbare inspanning, een volmaakt geheel zich aandient. En hoe het, met hetzelfde gemak, je ook weer kan ontglippen (…). Alsof het nooit bestaan heeft of, griezeliger nog, dat het nog wel ergens bestaat maar op een plek die maar heel kort toegankelijk was. Zo was het ook met dit verhaal.’ Tijdens het lezen van ‘Engels voor leugens’ is eigenlijk maar één ding helemaal zeker: dit is een verdomd goed boek.

Details Fictie
Uitgeverij: Atlas Contact
Jaar:
2016
Aantal pagina's:
203