Ben Lerner, 'Leerjaren in Topeka'

De wortels van het nu

Ben Lerner exploreert in ‘Leerjaren in Topeka’ de wortels van het hedendaagse Amerika waarin stijl het wint van inhoud en inclusiviteit een verschrompeld modewoord is. Het is een bildungsroman met ruwe kantjes, een familieroman met losgeslagen franjes, maar vooral een ode aan en een waarschuwing voor de kracht van de taal.

Topeka is de hoofdstad van de Amerikaanse staat Kansas. The most hated family in America woont er, maar ook Lerner groeide er op. Het is niet de eerste keer dat de schrijver teruggrijpt naar autobiografische elementen om zijn romans te spekken. Zowel ‘Leaving the Atocha Station’ en ‘10:04’ bulken van de gegevens die aan het leven van de schrijver ontspruiten, maar autofictie is het niet.

De roman draait rond een gezin waarvan de hoogopgeleide ouders New York hebben verlaten om als psychotherapeuten aan de slag te gaan bij de ‘Stichting’, een instituut voor mensen met mentale problemen. De zoon van het gezin, Adam Gordon – die zijn naam deelt met het hoofdpersonage van ‘Leaving the Atocha Station’ – is een getalenteerd spreker die furore maakt in debatwedstrijden en zijn tegenstanders verbaal onder de mat veegt.

Taal als wapen, maar ook als middel om het gewenste resultaat te bereiken. Wanneer hij ook nog eens de poëzie ontdekt, dompelt zijn liefde voor taal hem onder in twijfel. Het is kiezen tussen de pest en de cholera: debatteren is voor nerds, poëzie is voor watjes. Gelukkig groeit Adam op in de jaren 1990 waarin hiphop als muziekgenre zijn eerste doorbreek meemaakt. In plaats van op de vuist te gaan, breken de gozers elkaars bek open en spuwen woorden die in het beste geval rijmen en de tegenstander monddood maken.

De jongens moedigen elkaar aan, de meisjes staan erbij en kijken ernaar. Want ook dat toont Lerner in ‘Leerjaren in Topeka’: de consolidatie van het patriarchaat. Mannen domineren de wereld waarin Adam ageert. Maar die wereld krijgt een flinke knauw wanneer Adams moeder Jane de bestsellerslijsten aanvoert met boeken die de almacht van de man onderuithalen en de vrouw op het voetstuk hijsen. Ze ontvangt dreigtelefoontjes van mannen die ze meelijwekkend ‘De Mannen’ noemt. Haar succes stelt de relatie met haar man op de proef, maar ook de band met haar vriendin/therapeute Sima dreigt te knappen. Jane komt in situaties terecht die tegen haar wil in verkeerd uitdraaien.

Bovenstaande geldt evengoed voor ‘mankind’ Darren. Volwassenen helpen hem uit medelijden en dwingen hun kinderen hem op te nemen in hun vriendenkring. Maar vriendschap floreert niet onder dwang en de goede bedoelingen lopen dramatisch af. Darren is het clichévoorbeeld van het eeuwige slachtoffer dat bulkt van de goedgelovigheid en alleen maar aanvaard wil worden. Zowel in zijn adolescentenjaren als tijdens zijn volwassen bestaan laat Darren zich makkelijk inpalmen door mensen die het hoge woord voeren, maar slechte bedoelingen hebben. Lerner toont hier op microniveau het mechanisme dat op macroniveau disputabele leiders aan de macht helpt.

In die zin kun je ‘Leerjaren in Topeka’ ook als een politieke roman zien. Lerner kiest gelukkig geen kant, maar toont wel hoe stijl primeert op inhoud. Toch blijft het boek in de eerste plaats een familieroman waarin de ouders verantwoording afleggen aan hun eerst- en eniggeboren kind in de hoop duidelijkheid te verschaffen over hoe de wereld precies in elkaar steekt. En die is niet fraai.

Details Fictie
Originele titel:
The Topeka School
Auteur: Ben Lerner
Vertaler: Arthur Wevers
Uitgeverij: Atlas Contact
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
376