Bart Slijper, 'In dit gevreesd gemis: het leven van Willem Kloos'

'Wat sterk is, is niet mooi, en wat mooi is, is niet sterk'

Een biografie van Willem Kloos? Het is aan literaire Nederlandofielen om meteen luidkeels een ‘aha!’ uit te brengen. De rest van de lezende bevolking herinnert zich misschien nauwelijks dat Kloos degene was die kunst ‘de aller-individueelste expressie van de aller-individueelste emotie’ noemde, of die de beroemde dichtregel "Ik ben een God in 't diepst van mijn gedachten" te boek stelde. Daarmee zijn de Kloos-clichés afgehandeld en kunnen we overgaan tot de orde van de dag: aantonen dat Kloos veel meer is dan de optelsom van een aantal beroemde uitspraken. Bart Slijpers gloednieuwe biografie ‘In dit gevreesd gemis’ illustreert het zo dat de lezer op een buitengewone manier bij de materie betrokken is. Een uitstekend gedocumenteerde, erudiete beschrijving van Kloos’ levenswandel waar liefhebbers van diens poëzie ongetwijfeld al vele jaren op wachten.

Het leven van Kloos is om meerdere redenen zeer interessant. Enerzijds is er de complexe gevoelswereld, doorspekt met amoureuze beslommeringen, die hem als mens zouden maken tot de figuur die tevens in zijn dichtwerk naar buiten treedt.  Kloos is kortom, los van zijn plaats in de Nederlandstalige literatuurgeschiedenis een interessante casus om te bestuderen, met allures van een romanfiguur. Daarnaast geldt de dichter als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Tachtigersbeweging (de jaren ’80 van de 19e eeuw). Slijper maakt in zijn boek gelukkig nergens de fout het individu te willen overstijgen door van ‘In dit gevreesd gemis’ een biografie te maken van een beweging of zelfs een volledig tijdsgewricht. Onlosmakelijk zijn deze aspecten met Kloos’ leven verweven en inherent aan het boek is de uitgave zowat een weergave van wat er rondom de dichter zelf gebeurde. Door nooit de persoonlijke focus te laten varen, blijft de lezer echter betrokken bij alle grotere tragedies die om Kloos heen plaatsvonden. Wat Slijper hier presenteert, mag dus een sterke evenwichtsoefening genoemd worden.

Slijper, eerder al goed voor een uitstekend onthaalde biografie over J.C. Bloem, verstaat overigens de kunst om niet teveel te interpreteren. Meer als wetenschapper dan als romancier, en dat is uiteraard de juiste verhouding, stort hij zich op het leven van Kloos om er onopgehelderde vraagtekens in bloot te leggen of suggesties te doen over diens drijfveren bij bepaalde beslissingen. Het inlevingsvermogen van de biograaf neemt het daarbij nooit over van wat de verzamelde evidentie uitwijst: het lijkt erop dat de auteur hier geen onwerkelijk of artificieel onthutsend gemaakt beeld van de dichter-schrijver ophangt. Nooit is ‘In dit gevreesd gemis’ gericht op sensatie, terwijl de vele ruzies of de verliefdheden die Kloos buitengewoon zouden aangrijpen daar al te gemakkelijk aanleiding toe zouden kunnen geven.

Tot groot genoegen van de literatuurliefhebber – en wie anders zal deze biografie ter hand nemen? – laat Slijper Kloos zelf vaak aan het woord, via citaten en uitreksels uit essays, brieven of gedichten. In het nawoord verklaart de auteur dat het bestuderen van Kloos’ overgeleverde materiaal voor hem de meest betrouwbare weg leek naar een biografie, daarbij had hij veel aandacht voor de contacten die Kloos onderhield met zijn omgeving. Voor een biografie rondom een fragiel persoon die zo afhankelijk was van hoe hij zich tot anderen verhield, kan men zich amper een betere werkwijze voorstellen. ‘In dit gevreesd gemis’ doet het gemis van een uitstekende Kloos-biografie eensklaps verdwijnen.

Details Non-fictie
Alles van waarde is weerloos...zou Kloos dat gezegd kunnen hebben?
Uitgeverij: Uitgeverij Bert Bakker
Jaar:
2012
Aantal pagina's:
312