Jean Mattern, De baden van Kiraly

Taal en (ont)worteling

‘De baden van Kiraly' is de debuutroman van Jean Mattern (1965), een Franse schrijver met Oost-Europese wortels. Precies over zulke wortels gaat zijn debuutroman, die zich laat lezen als een onderhoudende maar soms al te zeer aan de oppervlakte blijvende illustratie van hoe belangrijk taal is voor het leven van een mens.

Gabriël, een jongeman die zojuist zijn vrouw Laura heeft verlaten, weet het allemaal niet meer. Hij is halsoverkop vertrokken uit zijn gelukkige huwelijksleven in Groot-Brittannië. Zelf afkomstig uit Frankrijk heeft hij zich daar gevestigd na zijn studies. Zijn jeugdverhaal toont dat hij bewust heeft gekozen weg te gaan uit zijn geboorteland Frankrijk om zich te distantiëren van de Franse taal, de taal waarin zijn ouders in alle toonaarden blijven zwijgen.

Zijn ouders, zelf afkomstig uit Hongarije, doen hun mond niet open, of het nu om hun eigen wortels gaat of over de dood van Marianne, het zusje van Gabriël. Komt nog bij dat Gabriël zich schuldig voelt aan haar dood. Het familiale stilzwijgen maakt dat hij de dood van zijn zus niet kan verwerken, dat zijn jeugd door een zware last naar beneden wordt getrokken en dat hijzelf niet leert om te praten over zijn gevoelens.

De bom barst als Laura aankondigt dat ze in verwachting is van hun eerste kind. Gabriël heeft nooit met haar kunnen praten omdat hij niet weet hoe. Hij raakt in paniek want weet niet welke geschiedenis hij het kind mee moet geven - hijzelf kent die immers niet eens. Zo vlucht hij halsoverkop, vóór en ín zijn geschiedenis: hij gaat op zoek naar zijn sporen van zijn familie in Hongarije.

Klinkt dit als een bedrukkend verhaal? Ja, en dat is ook deels terecht. Gabriël heeft het nogal voor zijn kiezen gehad en auteur Mattern gooit het allemaal op het bord van de lezer. We leren het leven van de hoofdpersoon bovendien enkel kennen via diens interne terugblik. Dat maakt het boek hier en daar wat monotoon en weerhoudt verschillende levensstijlen en regionale sferen ervan om zich duidelijk in het boek te manifesteren.

Of het dan een snel ter zijde te schuiven jeremiade is? Nee, daarvoor is het dan weer te ontroerend. Ondanks dat er hier en daar wat aan de dosering schort, is de inhoud zelf interessant. Het legt de samenhang bloot van allerlei soorten taal en uiting. In dat kader is het natuurlijk tekenend dat Gabriël vertaler wordt, van Thomas Manns ‘Doctor Faustus' nog wel. En wat te denken van het feit dat Gabriël, als zijn mentale ontsporing ernstige vormen begint aan te nemen, te horen krijgt dat dat project even in de ijskast wordt gezet en hij in de plaats onbelangrijke kookboeken moet gaan vertalen? Uiteindelijk zal zelfs blijken dat de woorden van de liefdesbrieven waarmee hij zijn vrouw voor zich heeft gewonnen, niet de zijne waren. Minstens zo belangrijk is het dat hij beseft dat zijn lichaam wél de taal van zijn vrouw spreekt: slechts tijdens het vrijen voelt hij zich één met haar.

Gabriëls beschouwingen over de taal zijn herkenbaar voor iedereen die voor langere tijd een andere taal heeft moeten spreken: dat sommige dingen moeilijk uit te drukken zijn in je eigen taal en dat een vreemde taal een bevrijdend effect kan hebben. Nadeel is echter dat die beschouwingen net niet het gewone overstijgen en ook niet op stilistisch overdonderende wijze zin opgeschreven.

Is dit nu dat ene pareltje in de overvolle boekenkasten van je betere boekhandel? Niet echt dus. Dieper duiken zal je zeldzamere opleveren - maar in de tussentijd is dit boekje wel de moeite waard.

Details Fictie
Originele titel:
bains de Kiraly
Auteur: Jean Mattern
Vertaler: Prescilla van Zoest
Uitgever: Cossee
Jaar:
2009
Aantal pagina's:
138