Annie Proulx, 'Schorshuiden'

Oude problemen in de nieuwe wereld

Er bestaan verschillende interpretaties van het genre historische roman. Maak je er een sterk gekruide nostalgietrip van à la Ken Follett ('The pillars of the earth')? Spin je er een metafysische detective omheen zoals Umberto Eco ('De naam van de roos')? Of hanteer je het gegeven om een literair onderzoek te voeren naar de geestelijke kronkelingen die het mensbeest door de eeuwen heen kenmerken? Binnen die laatste optie vallen naar ons gevoel de romans van Hella S. Haasse ('Heren van de thee', 'Het woud der verwachting') en Marguerite Yourcenar ('L'oeuvre au noir', 'Mémoires d'Hadrien').

'Schorshuiden' is een boek dat de geest van Hella S. Haasse voortzet. Meticuleuze research in combinatie met een verteldrift die tegelijkertijd het huidige tijdsgewricht niet uit het oog verliest. Op deze manier lijkt 'Schorshuiden' ons relevanter voor de vroege 21ste  eeuw dan pakweg 'The circle' van Dave Eggers. Je kunt de tijd soms te dicht op de huid zitten, waardoor de context verloren dreigt te gaan en je eindigt met een hijgerig pamflet.

De omgeving waarin deze roman zich afspeelt, is neergezet met een bijna ongezien oog voor detail. Denk aan de manier waarop een Nederlandse meester als Pieter de Hooch schilderde met licht. Ondanks zijn accuratesse is er geen spoor van rigiditeit, een gevolg van zijn liefde voor het licht. Zo springt Proulx om met taal. Wanneer een personage een pijp opsteekt, omschrijft ze omstandig het ritueel waarmee de tabaksbladeren in de pijp worden gestopt. Een banale handeling wordt op die manier een dragende component van de roman.

Het verhaal speelt zich aanvankelijk af in het Noord-Amerika van de zeventiende eeuw waar huiden verhandeld worden door Fransen die mentaal nog steeds geen afscheid konden nemen van hun geboortegrond. Ze eten bijvoorbeeld nog steeds gedroogde zalm, want paling is 'voer voor wilden'. Ondertussen palmen ze ongegeneerd de bossen in, verdrijven de oorspronkelijke bewoners. De schitterende nieuwe stad in de wildernis - Nieuw Frankrijk - zal en moet er komen. Een orgelpunt van beschaving. 

'Waarom kappen we het bos als er zo veel mooie open plekken zijn? ... Zou dat niet makkelijker zijn?'

'Makkelijker? Ja, makkelijker wel, maar we zijn hier om het bos te ontginnen, om deze duivelse wildernis te ontginnen.'

Proef de tragiek van die laatste zin. Noord-Amerika wordt een plaats waar geld en macht welig tieren. Idealiter accentueer je zoiets via dik aangezette zinnen. Zo niet Proulx, die zuinig en vilein zinnen neerpent als:

'Hij was zo'n man die anderen wilden kennen, ook al hadden ze een hekel aan hem.'

Het is een boek dat je meeneemt naar een verleden dat verbazend actueel aanvoelt. Misschien omdat de obsessies uit het verleden zo sterk lijken op de onze. Dat Proulx op sommige momenten een loopje neemt met logische chronologie nemen we er bij (een personage denkt er bijvoorbeeld aan een kind te adopteren en in de volgende alinea is er al een zoon gevonden).

We lazen recent in een interview met Mark Schaevers dat dit Proulx' laatste boek is. Wanneer je op dergelijke manier een sluitstuk kunt breien aan een al imposant oeuvre hoor je bij de groten.

Details Fictie
Annie Proulx, 'Schorshuiden'
Uitgeverij: De Geus
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
795