Amos Oz, 'Onder vrienden'

Verbonden door eenzaamheid

Met 'Onder vrienden' schrijft Amos Oz een boek vol verhalen verbonden door eenzaamheid. Geruisloos baant dit gevoel zich een weg door een gemeenschap waarin er voor individuele emoties eigenlijk helemaal geen plaats is.

De Israëlische Nobelprijsfavoriet is met zijn nieuwste roman niet aan zijn proefstuk toe. Ook met Artsot Hatan (‘De landen van de jakhals’) en Sipoer al ahava wechosjech (‘Een verhaal van liefde en duisternis’) keerde de schrijver terug naar de kibboets, waar hij zelf ruim dertig jaar van zijn leven doorbracht. Eerst uit verzet tegen zijn vader, een literatuurprofessor die er eerder rechtse ideeën op na hield, nadien omdat hij zich steeds meer kon vinden in het collectivisme van de Joods-Palestijnse landbouwnederzettingen. Toch is ‘Onder Vrienden’ geen autobiografisch relaas. Van op een afstand geeft Oz zijn lezers inkijk in het alledaagse leven van een fictieve kibboets. Hij analyseert en legt met eenvoudige woorden, korte zinnen en een nuchtere nauwgezetheid de pijnscheuten van een hele maatschappij bloot.

Oz slaagt er met zijn sociologische observatie ook magnifiek in de lezer te raken. In zes verhalen schetst hij een ontroerend eerlijk beeld van een reeks personages die nooit alleen, maar toch vaak eenzaam zijn. Ze zijn verstrikt in het web van geklets, kleine leugens en eufemismen van de kibboets. Osnat, die plots door haar man verlaten wordt voor een vrouw enkele huizen verderop en Mosjee, die als halve wees in de kibboets woont omdat zijn zieke vader niet meer voor hem kan zorgen. En dan is er nog de tuinman Tsvi, die geen menselijke aanrakingen verdragen kan.

Ze dragen allemaal een slepend gevoel van isolement met zich mee omdat ‘de meeste mensen nu eenmaal behoefte hebben aan meer genegenheid dan voorhanden is’. Een ongelukkige gedachte, die lijkt te ontkiemen in een communistische omgeving, maar waarmee de auteur ook westerse lezers aan het denken zet.

De personages snakken naar een eigen weg, die nu eens meer en dan weer minder afwijkt van het pad dat hun mentor voor hen uitgestippeld heeft. Ze twijfelen aan de ‘heilige’ principes, maar leggen zich er uiteindelijk toch bij neer.

Dat Oz hen niet veroordeelt, is misschien wel het mooiste aspect van de verhalenbundel. De auteur verliet zijn kibboets niet uit afkeer voor het systeem, maar omdat de gezondheid van zijn zoon hem ertoe dwong. ‘Onder vrienden’ is daarom beklemmend en bevrijdend tegelijk: Oz laat zien dat niemand met de vinger gewezen moet worden en dat eenzaamheid universeel, maar vooral erg menselijk is. Erg beklijvende literatuur, parabels vol verlatenheid.

Details Fictie
Auteur: Amos Oz
Uitgeverij: De Bezige Bij, Amsterdam
:
Jaar:
2013
Aantal pagina's:
205