Amos Oz en Fania Oz-Salzberger, 'Joden en woorden'

Een boek voor kenners

De laatste tijd komt het jodendom veelal op negatieve wijze in het nieuws. ‘Hoog tijd om ons blazoen wat op te poetsen’, dacht de wereldberoemde Israëlische schrijver Amos Oz. Samen met zijn dochter Fania nam hij de Joodse cultuur onder handen.  Het resultaat is een zwerftocht langs de Joodse geschiedenis om de wortels van de Joodse cultuur terug te vinden. Deze ligt volgens vader en dochter Oz niet in één of ander Joods natiegevoel. De oorsprong van de Joodse identiteit ligt daarentegen in een gemeenschappelijke liefde voor spreuken, liederen, boeken of andersoortige incarnaties van het geschreven woord.

Vader en dochter Oz beweren dat er in het Jodendom heel wat belang wordt gehecht aan de tweedelingen “vader en zoon” en “leraar en leerling”. Tussen deze twee duo’s bestaat een nauwe verbondenheid, aangezien steeds de ene als mentor en de andere als pupil opdraaft. De lessen die de pupil aangereikt krijgt, zijn in vele gevallen tekstueel van aard. Van kleins af aan krijgen Joodse kinderen verhalen te horen. We kunnen de familie Oz bijgevolg wel volgen als ze stellen dat de essentie van de Joodse cultuur wordt aangereikt door middel van een soort van gemeenschappelijk tekstueel geheugen.

Het belang van teksten zie je ook doorschemeren in het belang dat gehecht wordt aan kennis in het algemeen. Vragen stellen is dan ook een geliefd Joods tijdverdrijf. Zelfs de Joodse Bijbel staat vol met vraagwoorden. Daarnaast wordt er ook heel wat belang gehecht aan het stellen van vragen in de opvoeding. Leerlingen kunnen de rabbijn over allerhande problemen geloofsvragen voorleggen. De rabbijn probeert deze vragen dan naar best vermogen te beantwoorden. Dit gebeurt regelmatig ook in de vorm van een verhaal. Op die manier wordt nogmaals duidelijk gemaakt dat er een bevoorrechte relatie bestaat tussen Joden en boeken.

Deze voorliefde voor verhalen wordt door Amos en Fania Oz geduid in een geschiedkundig kader. De Joden zijn al verscheidene malen met de dood bedreigd en de Joodse cultuur is al verschillende keren bijna van de kaart geveegd. Om de overlevering van het gemeenschappelijk verleden veilig te stellen moest men vaak teruggrijpen naar de kunst van het verhalen vertellen.

Vader en dochter Oz hebben met “Joden en woorden” een erg geleerd boek geschreven. Het essay staat vol met verwijzingen naar meer of minder bekende Joodse auteurs of bekendheden. Deze verwijzingen vormen vaak een probleem om het boek ten volle te begrijpen. Het is dus zeker verstandig om niet onbeslagen op het ijs te verschijnen.

Daarnaast is het opvallend dat vader en dochter Oz zich uitermate seculier profileren. Ze houden zich ver van elke associatie met het religieuze Jodendom. Tegelijkertijd richten zij hun blik wel uitgebreid op de religieuze teksten. Ze doen dat echter inderdaad niet met de ogen van een geloofsfanaticus, maar wel met de blik van een literatuurhistoricus.

‘Joden en woorden’ is een sterk essay over de kern van de Joodse identiteit. Vader en dochter Oz nemen je lezers mee op een reis doorheen de Joodse geschiedenis. Helaas blijf je als niet-kenner af en toe een beetje op je honger zitten, aangezien niet alle verwijzingen even goed te begrijpen vallen. Dit euvel kan zelfs door het tomeloze enthousiasme van de schrijvers niet verholpen worden.

Details Non-fictie
Originele titel:
jewsandwords
Auteur: Amos Oz, Fania Oz-Salzberger
Uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
271