Alicja Gescinska, 'Thuis in muziek'

Een oefening in menselijkheid

Na haar debuut ‘De verovering van de vrijheid’ uit 2011 en de fel bejubelde roman ‘Een soort van liefde’ uit 2016, die liefde en filosofie hand in hand liet wandelen, trakteert Alicja Gescinska ons nu op een kleinood dat een andere grote liefde van de filosofe behandelt. ‘Thuis in de muziek’ is een essay dat een oefening in menselijkheid wil zijn. Gescinska is geen beroepsmuzikante, maar heeft de muziek haast even innig lief als de filosofie. Dat filosofen het over muziek niet eens geraken, hoeft geen mirakel te heten. De muziek blijft graag haar mysterieuze zelf, waarbij de luisteraar nimmer kan vatten wat de componist nu werkelijk bedoelde met die enorme massa noten en klanken. Het mysterie hoeft gelukkig niet verder ontrafelt te worden.

Dat een componist met zijn werken een vorm van empathie beoefent, is voer voor discussie. Kan muziek daadwerkelijk een verheffende rol spelen?

Gescinska neemt ons bij de hand om enkele verkennende stappen te zetten op het gebied van empathie, en stelt meermaals de vraag of muziek daadwerkelijk betere mensen van ons kan maken. Empathie vertrekt immers net zoals muziek vanuit een zintuigelijke ervaring. Net zoals de Stasi-kapitein in de film ‘Gegen die Wand’ gegrepen wordt door de pianoklanken van de mensen die hij bespioneert en daardoor een eerste stap zet om een beter mens te worden, lijkt muziek volgens Gescinska onlosmakelijk verbonden aan moraliteit en Menschwerdung.

Ook de Poolse roots van Gescinska krijgen hun plek in de muzikale wereld dankzij Chopin, maar evengoed de minder bekende Poolse componisten Penderecki en Lutosławski mogen opdraven. Toch was het Schubert die de onbestemdheid van de geëmigreerde familie Gescinska het best kon weergeven in het lied ‘Der Wanderer’. De tenor zingt ‘Ich bin ein Fremdling überall’, en dat pikte de jonge Alicja al heel vroeg op.

Dat niet elke filosoof die zich op de muziek stort een zinnig verhaal weet te vertellen, bewijst de massa literatuur die er rond het onderwerp reeds verschenen is. Af en toe zijn er die enkelingen die de angel op de kop weten te drukken. Gescinska is daar met verve in geslaagd. Alicja maakt de muziek tot geheime metgezel in al haar wanderung, en toont meermaals aan hoe belangrijk de muziekervaring kan zijn.

Grijp de kans om de stukken die Gescinska aanhaalt in haar essay te beluisteren, al dan niet bij het lezen. De filosofe zal je enkele prachtige werken serveren, die je perfect naast het boek kan leggen. Aanrader!

Details Non-fictie
Uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
126