Margaret Atwood, Alias Grace

In ongenade

In ‘Alias Grace' vertelt de Canadese schrijfster Margaret Atwood een (deels) gefictionaliseerd verloop van het leven van een van de bekendste misdadigsters uit de geschiedenis van haar land. Grace Marks vermoordde op haar zestiende samen met de dienstknecht James McDermott haar baas Thomas Kinnear en zijn dienstmeid Nancy, die hij als bijslaap hield en die waarschijnlijk zwanger van hem was. Wat een eenvoudige zaak van brutale moord lijkt, wordt naarmate het onderzoek vordert steeds complexer en Grace houdt vol dat ze zich van de moorden zelf niets kan herinneren. Het duo wordt ondanks de onduidelijkheden en tegenstrijdigheden in de zaak veroordeeld tot de doodstraf. McDermott wordt opgehangen, maar Grace krijgt gratie en haar doodstraf wordt in levenslang omgezet. De roman begint rond de 32ste verjaardag van Grace, ze zit dan al een half leven vast.

De jonge protagonist van de roman, de psychiater Simon Jordan, hoopt dat hij door een diepgaand interview met de moordenares Grace tot de bodem van de waanzinnigheid zal kunnen afdalen en een bijdrage zal kunnen leveren aan de medische wetenschap. Grace blijkt er echter anders uit te zien dan hij had verwacht. Voor hem zit geen waanzinnige vrouw met bloeddoorlopen ogen, maar een charmante verschijning die zijn sappen sneller doet stromen. De jonge dokter bevindt zich voor hij het weet in een betoverde roes en gaat op zoek naar elementen die haar onschuld zouden kunnen bewijzen. Van enige objectiviteit kan er dan allang geen sprake meer zijn.

Atwood laat in haar verhaal naast het verhaal van de moorden allerlei bredere historische gebeurtenissen passeren, waarover ze zich met een verbazingwekkende ijver gedocumenteerd moet hebben. Ze beschrijft onder andere de grote hongersnood in Ierland in de jaren veertig van de negentiende eeuw, de overtocht van de Ierse immigranten naar de VS en Canada, de toestand in de krankzinnigengestichten in die tijd en de opkomst en val van het dierlijk magnetisme en het mesmerisme. Vooral de Canadese revolutie en haar leider William Mackenzie spelen een sleutelrol in de roman. Atwood stelt zich de vraag wat nu eigenlijk het verschil is tussen de revolutionairen, die de rijken doden voor een politiek ideaal, en de beide moordenaars.

Atwood is op haar best als sociaal betrokken schrijfster en ze wordt weleens een feministe genoemd. Als die beschrijving adequaat is, dan kunnen we haar tot het beste rekenen wat de feministische literatuur ooit heeft voortgebracht. Alle rancune tegenover de mannelijke sekse, die het oude feminisme zo kenmerkte, is verdwenen en Atwood heeft ook aandacht voor het mannelijke perspectief. Mannelijke figuren kunnen op seks beluste eenzijdige figuren zijn, net zo goed als bepaalde vrouwen frigide en overdreven preutse hypocrieten kunnen zijn. De schrijfster is niet te beroerd om de waarheid van deze stereotypen aan te tonen, maar ze tegelijk ook te nuanceren. De nuance is het credo van het utopisch socialisme: niemand wordt slecht geboren, maar velen worden door de maatschappij en anderen slecht gemaakt. Atwood heeft, ondanks de duistere sfeer van de roman, een positief beeld van de menselijk aard geschetst. En dat is meteen het enige negatieve puntje dat wij in dit boek kunnen ontdekken.

Details Fictie
Originele titel:
Alias Grace
Auteur: Margaret Atwood
Uitgever: Prometheus
Jaar:
2009
Aantal pagina's:
422