Alena Graedon, 'Het laatste woord'

De stilte komt eraan

'Al jaren, tientallen jaren is ons geheugen langzaamaan overgenomen door computergeheugens.' Het klinkt als een zin uit een spannende, maar ongeloofwaardige sci-fi thriller (‘…en nu zijn we allemaal zombies in dienst van computers!’), maar in ‘Het laatste woord’, de debuutroman van Alena Graedon, zijn de gevaren van technologie levensecht en overal. De dreiging is zo gewoon worden dat de meeste mensen niet eens door hebben dat hij bestaat, tot het bijna te laat is.

De waarschuwing over onze afbrokkelende geheugens komt van Doug Johnson, de vader van hoofdpersonage Anana. In het New York van de nabije toekomst werkt hij aan de nieuwste (en waarschijnlijk laatste) editie van de North American Dictionary of the English Language. 'Analoog' communiceren wordt steeds zeldzamer, aangezien de technologie steeds slimmer wordt. En weet je de betekenis van een woord even niet meer? Laat je Meme (een soort supersmartphone) het opzoeken op de Lexibeurs. Zo hoef je zelf steeds minder te onthouden. Als Doug verdwijnt en kort daarop een vreemde griep om zich heen begint te slaan, probeert Anana in haar zoektocht naar haar vader het hoofd boven water te houden in een plotseling levensgevaarlijk New York. De 'woordengriep' lijkt niet alleen tot lichamelijke klachten, en zelfs de dood, te leiden, maar ook tot afasie: de slachtoffers slaan steeds meer wartaal uit, totdat ze zich niet meer verstaanbaar kunnen maken en alle communicatie onmogelijk wordt. Over sommigen daalt voor hun dood zelfs een totale stilte neer.  

Zoals in alle geslaagde dystopische verhalen is de wereld die Graedon heeft geschapen anders dan de onze, maar wel herkenbaar – alles heeft zich nét wat verder in een bepaalde (rampzalige) richting ontwikkeld. En ook het principe van show, don’t tell past ze vakkundig toe. Het was makkelijk genoeg geweest om een personage te laten oreren over de opkomst van, bijvoorbeeld, sociale media en hoe die tot de teloorgang van echt contact tussen mensen heeft geleid, maar het is heel wat moeilijker om overtuigend een wereld neer te zetten waarin woorden als 'brief', 'postbus', of zelfs 'e-mail' weinig tot niets meer betekenen. Wat zouden de daadwerkelijke gevolgen zijn als we allemaal afhankelijk zouden zijn van vergevorderde technologie, zelfs voor zoiets simpels als iemand anders een teken van leven sturen? Het is duidelijk een vraag die Graedon fascineert en waar ze goed over heeft nagedacht.

Daarnaast is ze ook goed in een spannend verhaal schrijven. Anana (of Alice, de codenaam die haar vader haar voor zijn verdwijning heeft gegeven) moet de weg zien te vinden door een doolhof van obscure aanwijzingen, hopend dat ze de juiste mensen vertrouwt. Ondertussen probeert ze ook over haar charmante maar manipulatieve ex-vriendje heen te komen, die om alles nog wat moeilijker te maken mogelijk betrokken is bij de samenzwering die de hele crisis over de argeloze bevolking heeft afgeroepen. En daar doorheen strooit Graedon met literaire verwijzingen, woordgrapjes en meta-grapjes (er zijn zesentwintig hoofdstukken, voor elke letter van het alfabet, met voor elk hoofdstuk een definitie van een woord dat begint met die letter). Alles bij elkaar is 'Het laatste woord' een sympathiek, veelzijdig en intelligent debuut, waarmee Graedon haar kruit hopelijk nog lang niet verschoten heeft.

Details Fictie
Originele titel:
The word exchange
Vertaald door: Maaike Bijnsdorp, Lucie Schaap
Uitgeverij: Meulenhoff
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
495