A.H.J Dautzenberg, 'Samaritaan'

Hoorspel op papier

Een man besluit om een nier af te staan. Niet aan een geliefde of aan familie, maar gewoon omdat het kan. Het is de eenvoudige maar ontzettend krachtige setup van 'Samaritaan', gevoed door de Nederlandse discussie over nierdonoren die in 2007 nog kracht werd bijgezet door de fake 'Grote Donorshow' van BNN. A.H.J. Dautzenberg schetst met 'Samaritaan' een grimmig beeld van de wereld. Iedereen gelooft een spelshow die de nier van een terminale vrouw een nier verloot. De bureaucratie gijzelt mensenlevens en iedereen voelt zich iets beter en nobeler dan hij in werkelijkheid is.

Elders op deze site staat, overigens ook van de hand van uw nederige dienaar, een pleidooi voor het lezen van Dautzenbergs debuut, 'Vogels met zwarte poten kun je niet vreten'. Dat pleidooi geldt nog steeds. Wie dit debuut heeft gelezen, zal ook naar 'Samaritaan' grijpen en niet teleurgesteld worden: de fucked up denkoefeningen die Dautzenberg in zijn vlijmscherpe stijl maakt, zijn in 'Samaritaan' alomtegenwoordig. Het hoofdpersonage is namelijk een vrolijke cynicus die de hele bureaucratische medische mallemolen in de maling neemt door vrijwillig een nier af te staan.

Dat het hele systeem daar niet op berekend is en zich vragen stelt bij zijn donatie, geeft Dautzenberg origineel vorm: het hele boek bestaat uit dialogen met alles en iedereen die zich vragen stelt bij de bedoelingen van het hoofdpersonage. Uiteindelijk bemoeit zelfs de nier van de samaritaan zich met de ingreep en komt de auteur van het boek doodleuk binnenvallen in de roman om het hoofdpersonage te vertellen dat hij zijn belevenissen te boek zal stellen.

Het effect van deze ongebruikelijke verteltrant is navenant: de lezer zit geblinddoekt in de spreekkamer van de dokter en hoort twee stemmen praten. Het lijkt wel een hoorspel op papier, zelfs zonder geluidseffecten. Gaandeweg hoor je het hoofdpersonage zich staande houden tegenover de idioten die hij te woord moet staan en die minder mondige patiënten onder tafel zouden praten. Bovendien is de twijfel van het hoofdpersonage aan zijn eigen goede intenties merkbaar door de verschillende invalshoeken (chirurgisch, relationeel, psychologisch) en in de koortsige passages onder invloed van morfine.

'Samaritaan' haalt zo heel ons gevoel van morele superioriteit onderuit: we zijn niet zo barmhartig als we denken. Want of we nu geld geven aan goede doelen, vrijwilligerswerk doen in het buitenland of onze nieren doneren, we zijn niet zo goed als we zelf denken.

Elders op deze site staat dat je Dautzenbergs debuut als enige boek kan meenemen in de isoleercel van het gekkenhuis, zodat je troost zou kunnen putten uit het besef dat je niet de enige zieke geest bent op deze wereld. Vraag de verpleegster gerust om 'Samaritaan', dan kan je lezen hoe je niet de enige bent die zich een eigen identiteit aanmeet. Lezen om te herlezen!

Details Fictie
Auteur: A.H.J Dautzenberg
Copyright afbeeldingen: Contact
Uitgever: Contact
Jaar:
2011
Aantal pagina's:
250