Sofie Cerutti (samensteller), 160 - Bloemlezing sms-gedichten

160 tekens poëzie

Of de chat- en sms-taal tot verloedering of verrijking van het Nederlands heeft geleid, is interessante discussiestof. Volgens tegenstanders heeft het, vooral bij jongeren, tot verpaupering van de taalkennis geleid. Hoe het ook zij, de komst van de short message service betekende in elk geval de komst van een nieuwe literaire term en dichtvorm: de 160, het ‘sms-gedicht' of de ‘eenentwintigste-eeuwse haiku', zo u wil. Een 160 is een gedicht met een maximale lengte van 160 tekens, inclusief spaties en leestekens. 160 tekens is het maximale aantal dat per sms kan worden verstuurd.

De Nederlandse Sofie Cerutti (1972) is de uitvindster van de 160. In 2007 debuteerde zij met ‘160 tekens (inclusief wit)', een bundel vol sms-gedichten. Cerutti beweert dat de 160 ‘uit verveling, uit onrust, uit ergernis (‘als dat laatste woord niet meer in dat ene sms'je past') en uit een esthetisch genoegen (‘als het wél precies past')' is ontstaan. De nieuwe bundel ‘160 - Bloemlezing sms-gedichten' werd door Cerutti samengesteld en bevat sms-gedichten van gevestigde en nieuwe namen uit het Nederlandse letterlandschap. Voor Gedichtendag 2007 en 2008 organiseerde de Nederlandse krant nrc.next een 160-wedstrijd. De winnaars van die wedstrijden, Gerrie Hondius en Kapitein Lafbek (pseudoniem voor Albert Bobeldijk), zijn ook in de bloemlezing opgenomen. Onder meer Benno Barnard, Eva Cox, Vicky Franken, Ingmar Heytze, Anton Korteweg, Hanny Michaelis, F. Starik, Mustafa Stitou, Vrouwkje Tuinman en Leo Vroman gingen de uitdaging aan om een 160 te schrijven. Het resultaat: 59 titelloze sms-gedichten, meestal bestaande uit één strofe van 160 tekens, maar soms ook opgebouwd uit meerdere strofes van 160 tekens. Op de achterzijde van elk gedicht zijn telkens de spaties en enters te zien.

De bloemlezing opent met een manifest dat de regels voor het schrijven van een 160 opsomt. Een 160 moet geschreven zijn op een mobiele telefoon, breekt af op de manier waarop je mobiele telefoon afbreekt, kan afkortingen, sms-taal of emoticons bevatten als ze functioneel zijn en consequent gebruikt, enzovoort. In het nawoord gaat Cerutti in op de definitie van de 160: ‘Een 160 is soms een toevalligheid, soms bewust geconstrueerd. Het is een spel met taal, een puzzel, een raadsel, een gedachte die verwoord en soms verzonden wordt, een poging tot communicatie of tot zelfinkeer, of tot zelfinzicht, of tot inzicht in de ander of de wereld. Kortom, het is poëzie.'

In de beknoptheid kent men de meester, luidt het gezegde. Het fijne is dat een aantal er werkelijk in geslaagd is om iets interessants én inhoudelijks op te bouwen ondanks de beperking van de lengte. De thema's die aangesneden worden zijn van diverse strekking en de stijl is gelukkig niet te cryptisch; er wordt niet in raadsels gesproken. Herman Hermans zijn 160 gaat over de dood van Herman De Coninck: ‘het was / op een donderdag / dat je neerzeeg / op een stoep / stel je voor / in Lissabon // dat wij hoorden / hoe hugo hoorde / van anna / dat je zweeg / stel je voor // als een dode'.

Een aantal dichters liet zich inspireren door het thema van de (mobiele) telefoon, zoals Erik Jan Harmens, Krijn Peter Hesselink, Thomas Möhlmann en Ingmar Heytze. Vooral Möhlmann is erin geslaagd om een mooie ‘sms' te schrijven, die misschien niet praktisch maar wel erg poëtisch is: ‘Nu alles hier / stil is & je / eindelijk naast / me slaapt, toets / ik met fluwelen / duim een berichtje / aan de nacht, / note to self: / landbouw is een / kalme vorm van / jacht.' Ilja Leonard Pfeijffer neemt de 160 tot thema: ‘Zoals 160 tekens mij / beknellen in een / dwangbuis van / precisie, zo dwing jij / mij de hele godganse / tijd om te zeggen wat / ik van onze / zogenaamde relatie / vind, muts.' De sms-gedichten van Eva Cox en Vrouwkje Tuinman tonen aan dat een sms inderdaad tot het status van poëzie kan verheven worden.

Doorgaans bevat een sms een simpele boodschap of een afspraak, maar ‘160 - Bloemlezing sms-gedichten' bewijst dat een sms een mooie, letterkundig verantwoorde inhoud kan overdragen zonder dat het opvalt dat het in een sms-mal werd gegoten. Maatschappelijk gezien is dit ook een interessante bundel: een dagdagelijks goedje wordt in een andere context ‘poëzie'. Natuurlijk zijn lang niet alle opgenomen 160's even boeiend om te lezen. Niels Andree Wiltens leek bijvoorbeeld niet erg geïnspireerd bij het schrijven van zijn 160. Op de website www.precies160.nl kan je trouwens zelf een poging tot 160 wagen. Ga jij de uitdaging aan?

Details Poëzie
Auteur: Sofie Cerutti (samensteller)
Uitgever: J.M. Meulenhoff
Jaar:
2008
Aantal pagina's:
143