Lucian Freud, schilder en legende, portretteerde Martin Gayford. Tijdens dit intense proces ging de auteur in gesprek met de Britse grootmeester, een ervaring die hem in staat stelt de wisselwerking tussen kunstenaar en model te ontleden. 'Man met blauwe sjaal' onthult verschillende facetten van die tijdelijke symbiose en is daarom een unieke prestatie.
Het boek brengt voor alles een schets van de vorig jaar overleden Lucian Freud. Francis Bacon, Picasso en Greta Garbo waren al dan niet prominent aanwezig in zijn leven en daarover praat hij bij vlagen behoorlijk openhartig. Het resultaat is meer dan een momentopname, vooral omdat de schilder maandenlang heeft gewerkt aan het gelijknamige schilderij. Freud vertelt hoe hij werkt en denkt over zijn oeuvre dat nagenoeg volledig samenvalt met zijn persoon. Dat hoeft niet te verwonderen, hij kan niet genoeg benadrukken dat authenticiteit voor hem van groot belang is. "Ik wilde altijd dat mijn portretten ván mensen waren, en niet léken op mensen." Freud is vooral geïnteresseerd in onze sterfelijkheid; schilderen valt samen met het aftasten van het vergankelijke. Het model ondergaat Freuds experiment.
Gayford, een Britse kunstcriticus die ondermeer publiceerde over Van Gogh en Constable, hanteert een persoonlijke stijl, zeker als het aankomt op de vraag hoe Freud hem zal portretteren. De auteur staat stil bij zijn gemoed tijdens de sessies en de indruk die Freud nalaat. Portretkunst heeft in Gayfords visie iets paradoxaals: het model van de kunstenaar is altijd in beweging. De onzekerheid van Gayford neemt toe naarmate duidelijk wordt dat de kunstenaar zijn tijd neemt. Toch overheerst de intrige, zijn belangstelling blijft overeind. Freuds beleving lijkt van een andere orde. "In het atelier is het altijd vandaag. De tijd staat stil."
Tijdens de sessies reflecteert Gayford over identiteit en de vraag of die al dan niet onderhevig is aan continue veranderingen. Nu en dan wijdt hij uit over de vele aspecten van het poseren, over hoe het aanvoelt om voortdurend aangestaard te worden bijvoorbeeld. "Je bent je ongewoon sterk bewust van je eigen buitenkant - je huid, je vlees, en daarmee van wat er zich binnen in jou afspeelt: een gegons van gedachten en indrukken." Door talrijke foto's van schilderijen die de gesprekstof van beide heren vormen in het boek op te nemen wordt tastbaar wat vaak moeilijk in woorden te vatten is.
Gayford schrijft met inzicht over schilderen zonder dat het zwaar op de hand ligt. Hij neemt de lezer mee naar het atelier van Lucian Freud: de geur van verf stijgt op uit het boek, de lappen stof liggen in een hoek. Dat is ongetwijfeld de kracht van Gayford die door zijn verbetenheid als model een unieke context vond om de anekdote te overstijgen. 'Man met blauwe sjaal' toont Gayfords passie voor de schilderkunst en hoe het hele verloop van het geportretteerd worden hem begoochelt. Hij maakt duidelijk dat om kunst te begrijpen het noodzakelijk is de bezieling van de kunstenaar zelf aan te voelen. Ieder kunstwerk - en dat geldt uiteraard ook voor literatuur - ademt de geest van de maker ervan. Zo omschrijft Gayford zijn notities als "een soort onbedoeld zelfportret". Het boek en het schilderij dat er het voorwerp van is, bestendigen de levendige interactie tussen Freud en Gayford in het Londense atelier.
Reageer